Eğitimi ve Şeyh Edebali'nin Talebesi
Dursun Fakih, Şeyh Edebali'nin dergâhında yetişmiş bir âlim ve hukukçudur. Bilecik'teki bu ilim merkezinde İslam fıkhı, kelam ve hadis ilimlerinde derin bilgi edindi. Edebali'nin tasavvufi öğretilerinin yanı sıra pratik hukuk bilgisini de kazanan Dursun Fakih, Osman Gazi'nin beyliğinde adalet sisteminin kurulması için en uygun isimdi.
İlk Kadılık Ataması
Karacahisar'ın Fethi'nin ardından Osman Gazi, fethedilebilen topraklarda bir hukuk düzeni kurma ihtiyacı duydu. Bu amaçla Dursun Fakih'i Karacahisar kadısı olarak atadı. Bu atama, Osmanlı tarihindeki ilk resmi kadılık görevlendirmesidir ve Osmanlı yargı sisteminin doğuşu olarak kabul edilir. Kadı, hem şeri (dini) hem de örfi (padişah fermanlarına dayalı) davalarda yargılama yetkisine sahipti.
Hukuki Düzenin Kurulması
Dursun Fakih, kadılık görevinde İslam hukukunun temel ilkelerini Osmanlı topraklarında uygulamaya koydu. Ticari anlaşmazlıklar, miras meseleleri, evlilik ve boşanma davaları ile ceza hukuku davalarında karar verdi. Ahilik Teşkilatı'nın ticari kurallarıyla uyumlu bir hukuk çerçevesi oluşturarak esnaf ve tüccar arasındaki ihtilafları çözdü. Şeyh Edebali'nin adalet vurgusu, Dursun Fakih'in uygulamalarında somut hâle geldi.
İmamlık ve Dini Görevleri
Dursun Fakih'in görevleri yalnızca kadılıkla sınırlı değildi. Aynı zamanda Osmanlı beyliğinin ilk imamı ve hatiplerinden biri olarak da görev yaptı. Osman Gazi adına hutbe okuyan ilk kişilerden biri olan Dursun Fakih, beyliğin dini meşruiyetinin de sembolüydü. Koyunhisar Muharebesi öncesi ve sonrasında ordunun manevi motivasyonunu sağlamak da onun görevleri arasındaydı.
Diğer Kurucu İsimlerle İlişkisi
Dursun Fakih, Osman Gazi'nin yakın çevresindeki tüm önemli isimlerle yakın ilişki içindeydi. Köse Mihal'in İslam'a geçişinde manevi rehberlik eden kişilerden biri olduğu düşünülmektedir. Tursun Alp, Akçakoca Bey ve Konur Alp gibi komutanlarla birlikte Osman Gazi'nin divanına katıldı. Mal Hatun ve Rabia Bala Hatun'un bulunduğu hanedan ailesi ile de yakın teması vardı.
Vefatı ve Mirası
Dursun Fakih, tahminen 1326 yılı civarında vefat etti. Osmanlı hukuk geleneğinin ilk temsilcisi olarak tarihte yerini aldı. Kadılık müessesesi onun attığı temeller üzerinde yüzyıllar boyunca gelişti ve Osmanlı İmparatorluğu'nun en köklü kurumlarından biri hâline geldi. Karacahisar Kalesi'ndeki ilk mahkemesi, Osmanlı adaletinin sembolik başlangıç noktasıdır.