Moğol İstilası ve Büyük Göç
XIII. yüzyılın başlarında Cengiz Han'ın kurduğu Moğol İmparatorluğu, Orta Asya'yı kasıp kavuruyordu. Harezm Devleti'nin yıkılmasının ardından Türkmen boyları büyük bir göç dalgasıyla batıya yöneldi. Oğuzların Bozok koluna mensup Kayı boyu da bu göç dalgasının içindeydi. Süleyman Şah liderliğindeki Kayılar, binlerce kilometre yol kat ederek önce İran'a, ardından Anadolu'ya doğru ilerledi.
Süleyman Şah ve Fırat'ı Geçiş
Rivayete göre Süleyman Şah, Fırat Nehri'ni geçerken suyun akıntısına kapılarak boğulmuştur. Bu trajik olayın ardından boy ikiye bölündü: bir kısmı geri dönerken, Ertuğrul Gazi liderliğindeki yaklaşık dört yüz çadırlık topluluk Anadolu'ya ilerlemeye devam etti. Bu küçük topluluk, ileride altı asır hüküm sürecek dev bir imparatorluğun çekirdeğini oluşturacaktı.
Selçuklu Himayesi ve Söğüt'e Yerleşme
Anadolu Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubad, Bizans sınırında tampon bölge oluşturmak amacıyla Türkmen boylarını uç bölgelere yerleştiriyordu. Ertuğrul Gazi ve Kayı boyu, Söğüt ve Domaniç yaylalarına yerleştirildi. Bu stratejik bölge, Bizans İmparatorluğu'nun Bitinya sınırlarına komşuydu. Kayılar, hem Selçuklu Devleti'ni Bizans akınlarından koruyan bir kalkan hem de fetihlerin öncü kuvveti olarak görev yaptılar.
Uç Beyliğinden Devlete
Ertuğrul Gazi'nin vefatının ardından boyun başına geçen Osman Gazi, babasının kurduğu ilişkiler ağını ve askeri gücü kullanarak beyliğini genişletti. Şeyh Edebali ile kurduğu yakın ilişki, Osman Gazi'ye manevi meşruiyet sağladı. Anadolu Selçuklu Devleti'nin Moğol baskısı altında zayıflamasıyla birlikte Osman Gazi fiilen bağımsız hareket etmeye başladı ve 1299 yılında Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu ilan etti. Kayı boyunun Orta Asya'dan başlayan göçü, böylece dünya tarihinin en uzun ömürlü imparatorluklarından birinin doğuşuyla taçlandı.
Kayı Boyunun Mirası
Kayı boyu, Oğuzların 24 boyundan biri olup damgası IYI (iki ok ve bir yay) şeklindedir. Osmanlı Devleti, kuruluşundan yıkılışına kadar Kayı boyuna mensubiyetini vurgulamıştır. Kayı damgası, sikkelerde, bayraklarda ve resmi belgelerde kullanılmıştır. Bugün Söğüt'te her yıl düzenlenen Ertuğrul Gazi'yi Anma Şenlikleri, bu göçün ve kuruluşun anısını yaşatmaktadır.