Osmanlı Deniz Kuvvetlerinin İlk Gelişimi
Çelebi Mehmed Döneminde Osmanlı Donanmasının Kuruluşu
Çelebi Mehmed, Osmanlı Devleti'nin kalıcı ve güçlü bir deniz kuvvetine ihtiyaç duyduğunu açıkça görmüş; Uludağ meşelerinden gemi yapımına girişmiş ve Derya Kaptanı Çalı Bey komutasında 42 kadırgalık bir filo oluşturmuştur. Bu ilk Osmanlı donanması tecrübesizliğine rağmen Venedik kuvvetlerine ciddi bir mesaj vermiş ve ilerleyen dönemlerde inşa edilecek güçlü Osmanlı deniz kuvvetlerinin habercisi olmuştur.
Çelebi Mehmed, Osmanlı Devleti'nin coğrafi konumunun güçlü bir deniz kuvvetini zorunlu kıldığını çok iyi kavramıştı. Asya ve Avrupa'daki Osmanlı toprakları arasındaki geçişi güvenli kılmak, Boğaz üzerinden ordunun sevkini kolaylaştırmak ve Adalar Denizi'nde yuvalaşmış Hristiyan prensliklerinin korsanlıklarına son vermek için güçlü gemilere ihtiyaç vardı.
Bu amaçla Uludağ'ın meşe ormanları kullanılarak büyük bir gemi inşa programı başlatıldı. Derya Kaptanı Çalı Bey komutasında 42 kadırgadan oluşan bir filo denize indirildi. Bu filo, ilk görev olarak Venedik'e ait Ağrıboz Adası'nı vurdu ve Andros Adası korsanlarının sürekli yağmaladığı Osmanlı kıyılarında tutunmaya başladı.
Ancak Venedik Cumhuriyeti bu gelişmeyi kendi çıkarları için tehlikeli gördü. Amiral Loredano komutasında deneyimli bir Venedik filosu, Ege kıyılarında boy ölçüşmeye başlayan Türk filosunun üzerine gönderildi. İlk çarpışmada Türk filosu bozguna uğradı; Derya Kaptanı Çalı Bey şehit oldu. Venedik amirali Loredano da yaralanmıştı ancak zafer Venediklilerin olmuştu.
Mehmed Çelebi bu yenilgiyi ciddiye aldı ve Türklerin deniz savaşında henüz yeterli tecrübe ve tekniğe sahip olmadığını kabul ederek Venedik ile anlaşma yolunu tuttu. Bu yaklaşım pragmatik bir gerçekçiliğin ürünüydü; savaşı erteleyerek önce tecrübe ve güç kazanmak, ardından denizlerde hak ettiği yeri almak. Nitekim II. Murad döneminde Osmanlı donanması Venedik filosunu Gelibolu önlerinde bozguna uğratacak; II. Mehmed döneminde ise tarih boyunca en güçlü deniz devletlerinden biri haline gelecekti.
Çelebi Mehmed dönemi Osmanlı deniz kuvvetleri açısından bir kuruluş ve öğrenme dönemidir. Gelibolu, bu dönemde deniz üssü olarak daha da önem kazandı. Gemi inşasından eğitim programlarına, kaptanlık geleneklerinden deniz seferlerinin organizasyonuna kadar pek çok temel uygulama bu dönemde şekillenmeye başladı. Ağrıboz seferi, Osmanlı donanmasının gerçek anlamda ilk deniz harekâtı olma özelliğini taşımaktadır. Bu seferde kazanılan deneyim, hezimetle sonuçlansa da Osmanlı denizcilik tarihinin temel taşlarından birini oluşturmaktadır.