Bayezid Paşa Kimdir?
Bayezid Paşa, erken Osmanlı tarihinin en kritik eşiği olan Fetret Devri’nde ve onun kapanışında belirleyici rol oynamış bir devlet adamıdır. Amasyalı olduğu bilinen Paşa, şehzadeliğinde Amasya’da bulunan Çelebi Mehmed (I. Mehmed)’in lalası ve en yakın adamı olarak yükseldi. Onun kariyeri, tek bir kişinin sadakat ve yeteneğiyle dağılmış bir devletin yeniden nasıl toparlanabildiğinin iyi bir örneğidir.
Fetret Devri ve Birliğin Yeniden Kurulması
1402’de Ankara Savaşı’nda I. Bayezid’in Timur’a yenilmesiyle Osmanlı, şehzadeler arasında bölündü. Bu belirsiz yıllarda Bayezid Paşa, Çelebi Mehmed’in davasının en etkili yürütücüsü oldu; hem askerî hem diplomatik alanda onun elini güçlendirdi. Şehzadeler arası mücadelenin 1413’te Çelebi Mehmed’in galibiyetiyle kapanması ve devletin yeniden tek elde birleşmesinde Bayezid Paşa’nın payı büyüktür. I. Mehmed tahta tek başına oturduğunda, Paşa vezîriâzamlık makamının sahibiydi.
Şeyh Bedreddin ve Düzmece Mustafa Olayları
Bayezid Paşa’nın vezirliği, yeni kurulan birliği tehdit eden iki büyük iç meseleyle sınandı. Bunlardan ilki, geniş bir toplumsal-dinî hareketi ateşleyen Şeyh Bedreddin ayaklanmasıydı; hareketin bastırılması sürecinde devletin başlıca sorumlularından biri Bayezid Paşa oldu. İkincisi, kendisini I. Bayezid’in kayıp oğlu Mustafa olarak tanıtan ve tahtta hak iddia eden Mustafa Çelebi (Düzmece Mustafa) meselesiydi. Bu iki mesele, Fetret’in kapanmasının devletin sorunlarını bitirmediğini, aksine merkezî otoritenin sürekli savunulması gerektiğini gösterir.
Ölümü
1421’de I. Mehmed’in ölümü, geride genç II. Murad’ı bıraktı. Bu geçiş anında Düzmece Mustafa ayaklanması yeniden alevlendi. Bayezid Paşa, isyanı karşılamakla görevlendirildi; ancak süreç onun aleyhine döndü ve Mustafa’nın eline geçerek 1421’de öldürüldü. Böylece, Fetret sonrası düzenin mimarlarından biri, o düzeni tehdit eden son büyük krizde hayatını kaybetti. Amasya’da adını taşıyan cami, onun bu şehirle olan bağının kalıcı bir izidir.
Sık Sorulan Sorular
Bayezid Paşa kimdir?
Çelebi Mehmed’in (I. Mehmed) lalası ve vezîriâzamıdır; Fetret sonrası devletin yeniden birleşmesinde başrol oynamış, 1421’de Düzmece Mustafa ayaklanmasında öldürülmüştür.
Nasıl öldü?
I. Mehmed’in 1421’deki ölümünün ardından yeniden alevlenen Düzmece Mustafa isyanı sırasında Mustafa’nın eline geçerek öldürüldü.
Kaynakça
- Halil İnalcık, “Mehmed I” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 28, 2003, s. 391–394.
- İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c. I, Türk Tarih Kurumu, Ankara.