Erken Hayatı ve Tahta Çıkışı
Orhan Gazi, 1281 yılında Söğüt'te Osman Gazi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Annesi, Ömer Bey'in kızı Malhun Hatun'dur. Gençliğinden itibaren babası Osman Gazi'nin yanında savaşlara katılarak askeri tecrübe kazandı. Ağabeyi Alâeddin Paşa'nın hükümdarlık iddiasından vazgeçmesiyle birlikte, babasının en güvendiği oğul olarak öne çıktı. 1326 yılında Osman Gazi'nin vefatı üzerine ikinci Osmanlı hükümdarı olarak tahta çıktı.
Bursa'nın Fethi ve Başkent Oluşu
Orhan Gazi'nin ilk ve en büyük askeri başarısı Bursa'nın fethidir. Uzun süren kuşatmanın ardından 1326 yılında teslim alınan Bursa, Osmanlı Devleti'nin ilk gerçek başkenti oldu. Orhan Gazi, şehri imar ederek Bursa Orhan Gazi Camii'ni inşa ettirdi ve burayı bir ticaret ve kültür merkezine dönüştürdü. Bursa'nın fethiyle birlikte Osmanlılar, küçük bir uç beyliğinden bölgesel bir güce dönüşmeye başladı. Eşi Nilüfer Hatun ile birlikte şehrin imarına büyük önem verdi.
İznik ve İzmit'in Fethi
Bursa'nın ardından Orhan Gazi, Bizans İmparatorluğu'nun Anadolu'daki önemli kalelerini hedef aldı. 1331 yılında İznik'in Fethi gerçekleştirildi ve bu kadim şehir Osmanlı topraklarına katıldı. İznik'te İznik Orhaniye Medresesi'ni kurdurarak ilk Osmanlı eğitim müessesesini tesis etti. 1337 yılında ise İzmit'in Fethi ile Marmara'nın doğu kıyısı tamamen kontrol altına alındı. Bu fetihler sayesinde Osmanlı Beyliği, Marmara Denizi'nin güneyinde söz sahibi olan en güçlü devlet konumuna yükseldi.
Devlet Teşkilatının Kurulması
Orhan Gazi, yalnızca bir fatih değil, aynı zamanda büyük bir devlet adamıydı. Babası Osman Gazi'nin attığı temeller üzerine ilk düzenli Osmanlı ordusunu kurdu. Yaya ve müsellem adı verilen piyade ve süvari birlikleri teşkil edildi. İlk Osmanlı Akçesi'ni bastırarak ekonomik bağımsızlığını pekiştirdi. Divan teşkilatını düzenledi, kadılık müessesesini güçlendirdi. Karesi Beyliği'nin İlhakı ile ilk kez bir Türkmen beyliğini barış yoluyla bünyesine kattı ve bu beyliğin denizci güçlerinden istifade etti. Davud-ı Kayseri'yi İznik Medresesi'ne müderris olarak atayarak ilim hayatının temellerini attı.
Rumeli'ye Geçiş
Orhan Gazi döneminin en stratejik hamlesi, Osmanlıların Rumeli'ye ilk geçişidir. 1352-1354 yılları arasında oğlu Şehzade Süleyman Paşa komutasındaki kuvvetler, Çimpe Kalesi'ni ele geçirerek Avrupa topraklarına ilk adımı attı. Hacı İlbey ve Evrenos Gazi gibi ünlü akıncı beyleri bu seferlerde büyük yararlılıklar gösterdi. Gelibolu Yarımadası'nın fethi, Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti olma yolundaki en kritik adımı oldu. Ne var ki Şehzade Süleyman Paşa'nın 1357'de av sırasındaki kazada vefatı, Orhan Gazi'yi derinden sarstı.
Aile Hayatı ve Vefatı
Orhan Gazi'nin bilinen eşleri arasında Nilüfer Hatun ve Teodora Hatun (Asporça Hatun) bulunmaktadır. Nilüfer Hatun, Rum asıllı olup Sultan I. Murad'ın annesidir ve Osmanlı tarihinin en saygın valide sultanlarından biridir. Teodora Hatun ise Bizans İmparatoru III. Andronikos'un kızı olup siyasi bir evlilikle Orhan Gazi'ye verilmiştir. Oğulları arasında Şehzade Süleyman Paşa, Sultan I. Murad ve Şehzade Halil sayılabilir. Orhan Gazi, 1362 yılında Bursa'da vefat etti ve Bursa'daki türbesine defnedildi. Ardında güçlü bir devlet teşkilatı, genişleyen topraklar ve Rumeli'de yeni bir ufuk bıraktı.