Yeni Türler ve Öncü İsimler
Tanzimat Edebiyatı, Osmanlı'da edebiyatın toplumsal bir işlev kazanmasının başlangıcıdır. Şinasi, 1860'ta ilk özel gazete Tercüman-ı Ahval'i çıkararak basın tarihinde yeni bir sayfa açtı; ilk Türk tiyatro eseri "Şair Evlenmesi"ni kaleme aldı. Namık Kemal, "Vatan yahut Silistre" adlı oyunuyla tiyatroyu siyasi arenaya taşıdı; şiirleri ve makaleleriyle vatan, hürriyet ve anayasa fikirlerini yaydı. Ziya Paşa, edebiyat eleştirisiyle yeni bir söylem oluşturdu. Bu dönemde roman, hikâye, makale ve eleştiri türleri Osmanlı edebiyatına girdi.
Edebiyatın Toplumsal Rolü
Tanzimat edebiyatçıları, sanatı "toplumu eğitme aracı" olarak gördüler. Ahmet Mithat Efendi, halkın anlayacağı dilde romanlar yazarak edebiyatı geniş kitlelere ulaştırdı. Şemsettin Sami, ilk Türkçe roman sayılan "Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat"ı kaleme aldı. Bu dönemde dil sadeleşmesi tartışmaları başladı. Edebiyat, Sultan II. Abdülhamid döneminde sansür ve sürgünle kısıtlansa da fikri dönüşümün en güçlü aracı olmaya devam etti. Tanzimat Edebiyatı, Servet-i Fünun ve Milli Edebiyat akımlarına zemin hazırladı.