Fermanın Hazırlanış Koşulları
Islahat Fermanı, Kırım Savaşı sırasında İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı'dan reform talep etmesinin doğrudan sonucu olarak hazırlandı. Müttefik devletler, Rusya'nın Osmanlı topraklarındaki Hristiyanları "koruma" bahanesini ortadan kaldırmak için gayrimüslim tebaanın haklarının genişletilmesini istiyordu. Âli Paşa ve Fuad Paşa'nın kalemiyle hazırlanan ferman, Tanzimat Fermanı'nın vaatlerini somutlaştıran ve genişleten bir belge oldu. Din ve mezhep farkı gözetmeksizin tüm Osmanlı tebaasına eşitlik sağlanması hedeflendi.
İçeriği ve Etkileri
Ferman, gayrimüslimlere devlet memurluğuna girme hakkı, karma mahkemelerde yargılanma, ticaret ve mülkiyet özgürlüğü, askere alma eşitliği ve eğitimde fırsat eşitliği gibi kapsamlı haklar tanıyordu. Ancak uygulamada ciddi sorunlar yaşandı. Müslüman kesim ayrıcalıklarını kaybettiğini hissettiğinden hoşnutsuz olurken gayrimüslim cemaatler vaatlerin kâğıt üzerinde kaldığından şikâyet etti. Ferman, Paris Antlaşması'nda Osmanlı'nın Avrupa devletler ailesine kabul edilmesinin koşullarından biriydi. Islahat Fermanı, Osmanlı çokkültürlü yapısının hukuki çerçevesini modernize etme girişiminin en iddialı belgesidir.