Kabakçı Mustafa İsyanı ve III. Selim'in Tahttan İndirilmesi
Mayıs 1807'de patlak veren Kabakçı Mustafa İsyanı, yeniçerilerin ve reformlara karşı çıkan çevrelerin III. Selim'i tahttan indirdiği kritik dönüm noktasıdır. Sadaret Kaymakamı Köse Musa Paşa'nın ihaneti ve Nizam-ı Cedid askerlerinin hareketsiz bırakılması sonucunda III. Selim, amcaoğlu IV. Mustafa lehine tahtı terk etmek zorunda kaldı.
Sultan III. Selim'in ıslahat programı, başından beri güçlü bir muhalefet ortamında hayata geçirilmeye çalışıldı. Yeniçeriler kendileri için açık bir tehdit olan Nizam-ı Cedid ordusuna başından beri karşı çıkıyorlardı. Üstelik reformlara karşı çıkanlar ulema ve çeşitli devlet erkânı arasında da önemli müttefikler bulmuşlardı. Reformların "gâvur icadı" olarak yaftalanması, halkın bir bölümünü de bu cepheye çekti.
1806-1807 yıllarına gelindiğinde iç hoşnutsuzluk had safhaya ulaşmıştı. Cephelerden gelen ağır haberler, eşkıyalık olaylarının çoğalması ve ekonomik baskılar şikâyetleri derinleştirdi. Tahta geçmeyi arzulayan Veliaht Mustafa'nın çevresindeki grupların muhalefeti körüklediği de bilinmekteydi.
İsyan, 25 Mayıs 1807 tarihinde Büyükdere'de yeniçeri yamakları arasında başladı. Kendilerine engel olmak isteyen bazı subayları öldüren isyancılar şehir içine doğru yürüyüşe geçtiler. Bu sırada Sadaret Kaymakamı Köse Musa Paşa kritik bir manevra yaptı: Nizam-ı Cedid askerlerinin devreye girmesiyle isyanın kolayca bastırılabileceğini bilen Musa Paşa, padişaha bunun gerekmediğini, bostancılarla durumun kontrol altına alınabileceğini söyledi. Kardeş kanı dökülmesini istemeyen III. Selim bu öneriyi kabul etti. Musa Paşa, kışlaları kilit altına aldı; Nizam-ı Cedid askerleri hareketsiz kaldı.
Kabakçı Mustafa adında eski bir asker önderliğindeki isyancılar şehre girerek yeniçerilerle birleştiler ve saray kapısına dayandılar. Padişahın elini bağlayan Musa Paşa, Nizam-ı Cedid'i dağıtacağına dair bir ferman çıkarmayı başardı. Meydan artık âsilere kalmıştı.
Kabakçı Mustafa, III. Selim'e 11 kişinin kafasını istediğini bildiren bir yazı gönderdi. Padişah büyük baskı altında bunlardan ancak üçünü kurtarabildı. Asıl amaç başından beri III. Selim'i tahttan indirmekti; çünkü padişah ayakta kaldıkça intikam korkusu sürecekti. Nihayetinde III. Selim, amcaoğlu IV. Mustafa lehine tahtı terk etti (29 Mayıs 1807). Kırk altı yıllık yaşamının on sekiz yılını taht üzerinde geçiren bu reformcu padişah, bir avuç yeniçeri ve entrikacının oyunuyla iktidarından edildi.
Tahttan indirilen III. Selim sarayda tutuklu tutuldu. Bir yıl sonra, Alemdar Mustafa Paşa onu kurtarmak için İstanbul'a yürüdüğünde, IV. Mustafa'nın emriyle 28 Temmuz 1808'de hançerlenerek katledildi. Kabakçı Mustafa isyanı, Osmanlı modernleşme tarihinde reformlara karşı direncin en somut ve en acı ifadesini oluşturur; bu olay sonraki on yıllarda yapılan her reforma örnek gösterilen trajik bir ders olarak hafızalara kazındı.