Sultan IV. Mustafa: Kısa ve Gölgeli Saltanat
Sultan IV. Mustafa, 1807 yılında amcası III. Selim'in yeniçeriler tarafından tahttan indirilmesiyle 28 yaşında Osmanlı padişahı oldu. Yalnızca 14 ay süren saltanatında gerici akıma destek verdi ve reform karşıtı çevrelerin elinde bir araç hâline geldi. Alemdar Mustafa Paşa'nın İstanbul'a yürümesi üzerine, tahtını kurtarmak için III. Selim'i öldürttü; ancak kısa süre sonra kendisi de tahttan indirilerek idam edildi.
Sultan IV. Mustafa, 8 Eylül 1779 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası Sultan I. Abdülhamid, annesi ise Ayşe Sineperver Valide Sultan'dır. Uzun yıllar Şimşirlik dairelerinde kapalı bir hayat yaşadı; bu dönem onun hem zihinsel hem de siyasi gelişimini olumsuz etkiledi. Kişiliği zayıf, kararlılıktan uzak ve çevresindeki güçlü şahsiyetlerin yönlendirmelerine açık bir yapıya sahipti.
29 Mayıs 1807'de Kabakçı Mustafa isyanının ardından III. Selim tahttan indirilince IV. Mustafa padişah oldu. Halkın ve askerlerin bir bölümü bu değişiklikten hoşnutken, reformcu aydın çevreler ve III. Selim'e bağlı devlet erkânı derin bir üzüntüye büründü. Bunların önemli bir bölümü Rusçuk'a sığınarak Alemdar Mustafa Paşa'nın himayesine girdi ve Rusçuk Yârânı adını aldı.
IV. Mustafa'nın saltanat döneminde gerici akım hâkim oldu. Nizam-ı Cedid ordusu fiilen lağvedildi, reformlar donduruldu ve çeşitli ıslahatçı devlet adamları tasfiye edildi. Kabakçı Mustafa ve etrafındaki yeniçeriler, başlangıçta IV. Mustafa'nın desteğini aldılar; ancak zamanla bu kişileri de kontrol etmek mümkün olmadı. Ülke içinde kargaşa devam etti, taşra üzerindeki merkezi denetim iyice gevşedi.
IV. Mustafa, saltanatı boyunca içişleri ve dışişlerinde kayda değer bir girişimde bulunmadı. Savaşlar devam etti; özellikle Rusya ile süregelen çatışmalar ve Sırbistan'daki isyan kontrol altına alınamadı.
Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim'e duyduğu derin bağlılık ve onun ıslahatlarına inancıyla 1808 yılında büyük bir kuvvetle İstanbul'a yürüdü. IV. Mustafa, Alemdar Paşa'nın yaklaşması üzerine tahtı kaybetmemek için en kestirme yolu seçti: Zindanda tuttuğu III. Selim'in öldürülmesini emretti. 28 Temmuz 1808'de III. Selim hançerlenerek katledildi.
Alemdar Mustafa Paşa saraya girdiğinde gördüğü manzara karşısında büyük bir yas tuttu; III. Selim'i kurtarmayı başaramamıştı. Ancak hâlâ sağ olan diğer şehzade Mahmud'u koruyarak onu tahta çıkardı. IV. Mustafa tahttan indirildi ve kısa süre sonra 17 Kasım 1808'de idam edildi. On dört aylık kısa saltanatıyla IV. Mustafa, Osmanlı tarihinin en silik ve en talihsiz hükümdarları arasında yer aldı.