Mondros Mütarekesi (1918): İmparatorluğun Teslimiyeti
30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'ndan resmen çekilmesini ve galipler karşısında silah bırakmasını belgeleyen antlaşmadır. Geniş kapsamlı koşullar içeren bu belge, stratejik noktaların İtilaf kuvvetlerine bırakılmasını öngörerek imparatorluğun fiilî işgal altına girmesinin hukuki dayanağını oluşturdu.
Eylül-Ekim 1918'de Makedonya, Filistin ve Irak cephelerinde ardı ardına gelen yenilgiler, Osmanlı iktidarını mütareke masasına oturmak zorunda bıraktı. Bulgaristan'ın barış görüşmelerine başlaması, Osmanlı'nın Batı ile kara bağlantısını kesince durum iyice içinden çıkılmaz bir hâl aldı.
30 Ekim 1918'de İtilaf filosuna mensup İngiliz amiral Richard Webb ile Bahriye Nazırı Hüseyin Rauf Orbay, Yunan adası Limni'deki Mondros limanında demirli HMS Agamemnon zırhlısında mütareke metnini imzaladı. Antlaşma geniş kapsamlı ve son derece ağır hükümler içeriyordu.
Kilit maddeler şöyle sıralanabilir: Boğazlar ve Dardaneller İtilaf gemilerine açılacak; güneydoğu Anadolu'da sıkıntı işareti görülürse İtilaf kuvvetleri bölgeyi işgal edebilecek; tüm Osmanlı kuvvetleri terhis edilecek ve Osmanlı limanları İtilaf kuvvetlerine tahsis edilecekti. Stratejik noktaların ele geçirilmesine olanak veren bu çerçeve, İtilaf devletlerine geniş bir müdahale yetkisi tanıyordu.
Mütareke hükümleri gereğince Kasım 1918'den itibaren İstanbul fiilen işgal altına girdi. Boğaz'dan geçen İtilaf savaş gemileri, çöküşün en simgesel görüntüsünü sunuyordu. Bu süreç, Sevr müzakerelerini ve nihayetinde Kurtuluş Savaşı'nın kaçınılmazlığını da birlikte getirdi.