Damat Ferid Paşa: İşbirliği Politikasının Yüzü
Damat Ferid Paşa, Vahideddin döneminde işgal güçleriyle uzlaşma politikasını izleyen ve Kurtuluş Savaşı'na karşı çıkan sadrazamdır. Sultan Vahideddin'in kayınbiraderi olan Ferid, müttefik devletlerin Osmanlı toprakları üzerindeki taleplerini karşılama yolunu tercih etmiş ve bu tutumu nedeniyle Millî Mücadele hareketi tarafından Türklüğün haini olarak nitelendirilmiştir.
Damat Mehmed Ferid Paşa, 1853'te İstanbul'da dünyaya geldi. Aristokrat bir çevrede yetişen Ferid, padişah ailesinden bir prensesle evlenerek "damat" unvanı aldı; sonraki dönemde Vahideddin'in kayınbiraderi oldu. Bu akrabalık bağı, siyasi kariyerinin zirveye ulaşmasında belirleyici rol oynadı.
1919-1920 yılları arasında birden fazla kez sadrazamlık görevine getirilen Ferid, işgal altındaki İstanbul'da Müttefik güçlerle diplomatik ilişkiler yürüttü. Paris Barış Konferansı'nda Osmanlı heyetini bizzat temsil etti ve Türk toplumunun katledildiği dönemde uzlaşmacı bir tutumu savundu.
Kurtuluş Savaşı'na destek verecek yerde, Ankara hareketini engellemek için müttefiklerle koordineli biçimde hareket etti. Kuva-yı İnzibatiyye olarak bilinen Hilafet Ordusu'nun kurulmasında etkin rol oynadı. Bu düzenli kuvvetler İngiliz desteğiyle milliyetçi güçlere karşı savaştı; ancak Kuvâ-yi Milliye karşısında başarısız oldu.
Mudanya Mütarekesi'nin ardından Ferid, Fransa'ya kaçtı ve 1923'te Nice'de hayatını kaybetti. Tarih, Ferid'i vatan hainliğiyle özdeşleştirmiş olsa da bir kesim, onun o dönem şartlarında reel siyasetin gereğini yerine getirmeye çalıştığını ileri sürmektedir.