Kurtuluş Savaşı Zaferleri
1919'da başlayan Türk Kurtuluş Savaşı, 1921'deki İnönü ve Sakarya muharebelerinde İtilaf destekli Yunan kuvvetlerinin durdurulmasıyla kritik bir eşiği aştı. Ağustos-Eylül 1922'de Mustafa Kemal komutasında gerçekleştirilen Büyük Taarruz, Yunan ordusunu büyük bir bozguna uğrattı. Türk kuvvetleri Ege kıyısına ulaştı; İzmir Türk kuvvetlerince geri alındı. Akdeniz'de Türk kuvvetlerinin ilerleyişi, İtilaf güçlerinin Boğazlar bölgesindeki konumlarını tehdit eder hale geldi. İngiltere doğrudan askeri çatışmanın eşiğine geldi; ancak Çanak Krizi adıyla bilinen bu gerilim, ateşkes müzakerelerine zemin hazırladı.
Mudanya'ya Giden Yol
Eylül 1922'de İtilaf Devletleri, Ankara hükümetini ateşkes görüşmelerine davet etti. Mustafa Kemal, hükümetin baş müzakerecisi olarak İsmet Paşa'yı görevlendirdi. Görüşmeler, Marmara Denizi kıyısındaki Mudanya'da başladı. Müzakere masasında Türk tarafı kararlı ve tutarlı bir tutum benimsedi. İngiliz, Fransız ve İtalyan delegelerle yürütülen görüşmeler birkaç gün içinde sonuçlandı; Yunanistan ise ateşkesi daha geç kabul etti.
Ateşkes Koşulları
11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Konvansiyonu; Doğu Trakya'nın ve Edirne'nin müttefik kuvvetlerce tahliye edilerek Türklere devredilmesini, Yunan kuvvetlerinin Anadolu ve Trakya'dan çekilmesini ve nihai barış koşullarının belirlendiği bir konferansın en kısa sürede toplanmasını öngörüyordu. İstanbul ve Boğazlar ise barış antlaşmasına kadar müttefik denetiminde kalacaktı. Fiili savaş, bu ateşkesle resmen bitti.
Lozan'a Zemin
Mudanya'nın ardından toplanan Lozan Konferansı (Kasım 1922 ile Temmuz 1923 arasında), Türk-Yunan nüfus mübadelesi, boğazların statüsü, kapitülasyonların kaldırılması ve Türkiye'nin yeni sınırlarını belirledi. 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması, Sevr'i tamamen geçersiz kılarak Türkiye Cumhuriyeti'ni uluslararası hukuk zeminine oturttu. Mudanya Ateşkesi ve Lozan Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü ile modern Türkiye'nin doğuşu arasındaki köprüyü oluşturan tarihsel eşiktir. Dağılma döneminin son sayfasını kapatan bu süreç, aynı zamanda cumhuriyetin ilk sayfasını açan dönemdi.