Safiye Sultan'ın Temel Atması (1597)
Yeni Cami'nin temeli, Sultan III. Mehmed'in annesi Safiye Sultan tarafından 1597'de Eminönü'nde atıldı. Mimar Davud Ağa'nın başladığı proje, Valide Sultan'ın gücünü ve prestijini simgelemeyi amaçlıyordu. Ancak inşaat alanının hazırlanması için Karaim Yahudi mahallesinin yıkılması tartışmalara yol açtı.
Uzun Duraklama ve Yarım Kalan İnşaat
Sultan III. Mehmed'in 1603'teki vefatıyla Safiye Sultan siyasi gücünü yitirdi ve saraydan uzaklaştırıldı. Koruyucusunu kaybeden inşaat durdu ve yarım kalan yapı on yıllar boyunca perişan halde kaldı. Bu uzun duraklama, Osmanlı imar projelerinin kişisel hamilik bağlarına ne denli bağımlı olduğunu gösterir.
Turhan Sultan'ın Tamamlatması (1660-1663)
Sultan IV. Mehmed'in annesi Turhan Hatice Sultan, 1660 yangınının ardından projeyi yeniden canlandırdı. Mimar Mustafa Ağa yönetiminde sürdürülen çalışmalar 1663'te tamamlandı. İki Valide Sultan'ın izlerini taşıyan bu eser, altmış altı yıllık inşaat macerasının ürünüdür.
Mimari Özellikleri
Yeni Cami, klasik Osmanlı cami mimarisinin geç dönem yorumudur. İki şerefeli iki minaresi, merkezi kubbe ve yarım kubbe sistemiyle Sinan geleneğini sürdürür. İç mekânda İznik ve Kütahya çinileri dikkat çeker. Külliye olarak hünkâr kasrı, türbe, sebil ve Arasta Çarşısı'nı içerir.
Tarihsel Önemi
Yeni Cami, Safiye Sultan'la başlayıp Turhan Sultan'la tamamlanan inşaat serüveniyle Osmanlı saray kadınlarının imar faaliyetlerindeki rolünü somutlaştırır. İki ayrı dönemin ve hanedanlık dinamiklerinin tek bir mimari eserde buluşmasıyla benzersiz bir tarihsel değer taşır. Günümüzde İstanbul'un en yoğun ziyaret edilen ibadet mekânlarından biridir.