Doğumu ve Erken Yılları
Şehzade Mahmud, 20 Temmuz 1785'te İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Sultan I. Abdülhamid, annesi Nakşidil Sultan'dı. Babasının 1789'daki vefatının ardından amcazadesi Sultan III. Selim'in himayesinde yetişti. Selim, genç Mahmud'a reform düşüncesini aşıladı.
Sultan III. Selim'in Himayesi
Sultan III. Selim, Şehzade Mahmud'a özel bir ilgi gösterdi. Nizam-ı Cedid reformlarının anlamını ve gerekliliğini genç şehzadeye aktardı. Selim'in 1807'de tahttan indirilmesi ve 1808'de şehit edilmesi, Mahmud'u derinden etkiledi ve reform kararlılığını pekiştirdi.
Tahta Çıkış (1808)
Alemdar Mustafa Paşa'nın Sultan III. Selim'i kurtarmak için İstanbul'a yürümesi sırasında Selim şehit edildi. Sultan IV. Mustafa da tahttan indirildi ve Mahmud, 1808'de tahta çıktı. Hayatta kalan tek erkek hanedan üyesi olması, tahtının güvenliğini sağladı.
Reformcu Saltanat
Sultan II. Mahmud olarak otuz bir yıl hüküm sürdü (1808-1839). 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı lağvederek Sultan III. Selim'in yarım kalan işini tamamladı. Modern Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunu kurdu. Tanzimat reformlarının temelini attı.
Mirası
Sultan II. Mahmud, babasının döneminde başlayan ve Sultan III. Selim'in sistemleştirdiği reform geleneğinin en kararlı uygulayıcısı oldu. Gerileme Dönemi'nden Tanzimat'a köprü kuran padişah olarak Osmanlı modernleşme tarihinin merkezî figürlerinden biridir.