Tımar Nedir?
Tımar, padişahın bir sancak veya sipahi subayına belirli bir bölgedeki vergi gelirlerini toplaması karşılığında askerlik hizmeti verme yükümlülüğü oluşturan toprak tahsisidir. Büyük timarlara "zeamet", en büyük timarlara "has" adı verilirdi. Bu sistemde arazi mülkiyeti devlete ait kalır; tımar sahiplerine yalnızca gelir toplama hakkı tanınırdı.
Sistematik Düzenleme
Kanuni döneminde yapılan kapsamlı toprak ve nüfus sayımları (tahrir defterleri) tımar sistemini en ayrıntılı biçimde kayıt altına aldı. Her vilayetin kadastrosu çıkarıldı; sipahilerin yükümlülükleri, reaya'nın vergi miktarları ve toprak kullanım biçimleri kanunnamelerle belirlendi. Bu düzenleme, sistemi daha öngörülebilir ve adaletli kıldığı gibi merkezin taşra üzerindeki denetimini de artırdı.
Sistemin Krizi
Kanuni döneminin sonlarına doğru tımar sisteminde çeşitli gerilimler belirginleşmeye başladı. Uzak cephelere seferlerin uzaması, topçu ve piyade kuvvetlerine duyulan ihtiyacın artması, kapıkulu askerlerinin önemini görece artırırken sipahi sisteminin etkinliğini sorgulatır hale getirdi. Bu eğilim 17. yüzyılda tımar sisteminin kademeli çözülmesinin habercisiydi.