Balıkesir'den İstanbul'a
Zati, 1471 yılında Balıkesir'de dünyaya geldi. İstanbul'a yerleştikten sonra Bayezid Camii'nin yakınında fal ve mühür mağazası açarak geçimini sağlayan Zati, bu mütevazı yaşam içinde olağanüstü bir şiir üretkenliği sergiledi. Hayatı boyunca üç bini aşkın gazel yazdığı ileri sürülmektedir; bu rakam Osmanlı şiir tarihinin en yüksek değerlerinden biridir.
Baki'ye Hocalık
Zati'nin Osmanlı edebiyat tarihindeki en önemli mirası, divan şiirinin en büyük isimlerinden Baki'ye hocalık etmiş olmasıdır. Genç ve yetenekli Baki'yi ilk keşfedip yönlendiren kişi olarak Zati, dolaylı yoldan Osmanlı şiirinin altın çağının mimarları arasına girmektedir. Bu öğretmen-öğrenci ilişkisi, Osmanlı şiir geleneğinin nesilden nesile aktarılmasının canlı bir örneğidir.
Şiir Estetiği
Zati'nin şiirlerinde halk diliyle yüksek divan şiiri geleneği arasındaki köprü dikkat çekmektedir. Şiirlerinin bir bölümünde gündelik hayattan alınan imgeler ve daha yalın bir dil gözlemlenmektedir. Bu özellik, Zati'yi dönemin diğer divan şairlerinden ayıran özgün bir unsur olarak değerlendirilmektedir.
Mirası
Zati, 1546 yılında İstanbul'da vefat etti. Geride bıraktığı üç büyük divan ve Baki gibi bir öğrenci, onun Osmanlı şiir tarihindeki yerini kalıcı kılmaktadır. Mütevazı hayatı ve olağanüstü üretkenliğiyle Zati, Osmanlı şiir geleneğinin halk ile saray arasındaki köprü isimlerinden biri olarak anılmaktadır.