Kafkasya Cephesi: Sarıkamış Harekâtının Felaketi
Aralık 1914 - Ocak 1915 arasında gerçekleştirilen Sarıkamış Harekâtı, Enver Paşa'nın Rusya'ya karşı sürpriz bir kuşatma operasyonu planlayarak başlattığı ancak ağır kış koşullarında büyük bir felakete dönüşen askerî girişimdir. On binlerce Osmanlı askerinin donarak ya da çarpışarak hayatını kaybettiği bu muharebe, Kafkasya cephesinin seyrini belirledi.
Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı'na girişinin hemen ardından Kafkasya cephesinde büyük bir harekât planlayarak Rus kuvvetlerini Anadolu'dan uzaklaştırmayı hedefledi. Kafkasya harekâtı aynı zamanda İç Asya Türk halklarını Rusya'dan kurtararak büyük Türk dünyasını yeniden birleştirme idealini de taşıyordu.
Aralık 1914'te başlayan harekâtta üç Osmanlı kolordusu Erzurum merkezinden farklı güzergâhlarla Sarıkamış üzerine yürüdü. Plan cesurdu; ancak hava koşulları hiç hesaba katılmamıştı. Kasımlar arası kış, Anadolu dağlarında eksi kırk dereceye ulaşmıştı. Yeterli kışlık donanımdan yoksun askerler donarak can verdi; dağ yollarında ilerleyemeyen birlikler dağıldı.
Harekât tam bir felaketle sonuçlandı. Tahminlere göre yaklaşık yetmiş beş ile seksen bin kişilik kuvvetin büyük bölümü ya donarak ya çarpışarak ya da hastalık nedeniyle hayatını kaybetti. Rus kuvvetleri karşı saldırıya geçerek Doğu Anadolu'ya ilerledi. Bu büyük yenilgi hem askerî hem de insanî bakımdan derin izler bıraktı.
Kafkasya cephesindeki yenilgi, Anadolu'nun doğusunda derin güvensizliğe ve toplumsal kargaşaya zemin hazırladı. 1915'te gündeme gelen Ermeni tehciri kararının gerekçeleri arasında Rus ilerleyişine karşı duyulan güvenlik kaygıları da yer almakta; ancak bu gerekçeler tarihçiler tarafından tartışmalı olmaya devam etmektedir.