Enver Paşa: İttihatçıların Askeri Dehası
Enver Paşa, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin güçlü üçlüsünün askeri ayağını oluşturan ve Osmanlı'nın Birinci Dünya Savaşı'na girişinde belirleyici rol oynayan karizmatik komutandır. Balkan Savaşları'nın ardından Edirne'yi kurtaran kahraman olarak nam saldı; Birinci Dünya Savaşı'nda ise Harbiye Nazırı sıfatıyla tarihin seyrini etkileyen kararlar aldı.
İsmail Enver Paşa, 22 Kasım 1881'de İstanbul'da dünyaya geldi. Harp Okulu'nu bitirdikten sonra genç bir subay olarak Makedonya'daki isyan bastırma operasyonlarında görev aldı. Bu bölgede İttihat ve Terakki Cemiyeti ile tanışarak örgütün aktif bir üyesi oldu.
1908'de II. Meşrutiyet'in ilânında etkin rol oynayan Enver, toplum nezdinde hızla popülerlik kazandı. Berlin'de askerî ataşe olarak görev yaptığı yıllarda Almanya'ya duyduğu hayranlık derinleşti; bu eğilim sonraki yıllarda Almanya ile ittifak kurulmasında belirleyici oldu.
Balkan Savaşları'nın ağır yenilgilerinin ardından Enver, 1913'te Edirne'yi Bulgar kuvvetlerinden geri almayı başardı. Bu hareket onu millî bir kahraman hâline getirdi. Harbiye Nazırı olarak orduyu yeniden örgütleme sürecine öncülük etti; Almanların askerî reformlardaki katkısını teşvik etti.
Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle Osmanlı'nın savaşa girmesini aktif biçimde savunan Enver, Ağustos 1914'te Almanya ile gizli ittifak antlaşmasının imzalanmasını sağladı. Kafkasya cephesinde bizzat komuta ettiği Sarıkamış Harekâtı, ağır kış koşullarında büyük bir felakete dönüştü; Osmanlı kuvvetleri büyük zayiat verdi.
Mondros Mütarekesi'nin ardından Osmanlı'yı terk eden Enver, Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı'na destek sağlamak amacıyla Moskova'ya gitti. Sonradan Orta Asya'ya geçerek Basmacı hareketi içinde aktif hâle geldi ve 1922'de Tacikistan'da düştüğü çarpışmada hayatını kaybetti.