V. Mehmed Reşad: Anayasal Monarşinin Padişahı

V. Mehmed Reşad, 2 Kasım 1844'te İstanbul'da dünyaya geldi. Annesi Gülcemal Kadınefendi'dir. Uzun yıllar şehzadelikte kalan Reşad, 27 Nisan 1909'da ağabeyi II. Abdülhamid'in 31 Mart Vakası sonrasında tahttan indirilmesinin ardından padişah oldu. Tahta çıktığında altmış beş yaşında olan Reşad, hem yaşlı hem de siyasi deneyimden yoksundu; bu durum İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin nüfuzunu daha da güçlendirdi. Reşad, uzun şehzadelik yıllarını saray köşesinde edebiyat ve şiirle geçirmiş; Farsça ve Arapça öğrenmiş, divan tarzında şiirler yazmıştır. "Reşad" mahlasıyla kaleme aldığı gazeller, içtenliği ve ustalığıyla dikkat çekmektedir. Bu yönüyle II. Abdülhamid'in siyasi zekâsından ve müdahilci tutumundan çok farklı bir kişilik taşımaktaydı. Saltanat yılları boyunca Reşad, gerçek anlamda etkin bir yönetim sergileyemedi. İttihat ve Terakki'nin üçlü liderliği — Enver, Talat ve Cemal Paşalar — devlet kararlarını fiilen elinde tutuyordu. Kabine tayinleri, savaş ilanları ve dış politika kararları padişahın iradesinden çok bu üçlünün yönlendirmesiyle şekilleniyordu. Reşad, zaman zaman bu gidişattan rahatsızlığını dile getirmiş; ancak köklü bir direniş gösterme gücünden yoksun kalmıştır. Reşad'ın saltanatı ağır savaş yıllarına denk geldi: Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı. Bu üst üste gelen askeri felaketler, imparatorluğun hem toprak bütünlüğünü hem de ekonomik sağlığını derinden sarstı. Reşad, Birinci Dünya Savaşı'nın en ağır döneminde, 3 Temmuz 1918'de hayatını kaybetti. Yerine VI. Mehmed Vahideddin geçti.