Gülcemal Kadınefendi: V. Mehmed Reşad'ın Annesi

Gülcemal Kadınefendi, Sultan Abdülmecid'in ikinci gözdesi ve V. Mehmed Reşad'ın annesidir. Çerkes asıllı olduğu ileri sürülen Gülcemal, Osmanlı sarayına gençlik yıllarında girmiş ve haremin üst tabakasında yer almıştır. Oğlu Reşad, 1844'ta dünyaya geldiğinde Gülcemal, çocuğunun eğitim ve yetiştirilmesinde belirleyici bir rol üstlendi. Reşad'ın ilim, edebiyat ve sanata yönelik ilgisi, erken dönemde annesiyle geçirdiği yıllarda filizlenmiştir. Gülcemal, oğluna Arapça ve Farsça öğrenmesi için gerekli imkânları sağladı. V. Mehmed Reşad tahta çıktığında Gülcemal hayatta değildi; dolayısıyla resmî valide sultan unvanına kavuşamadı. Ancak annesinin kişiliği ve yaptıkları, Reşad'ın üzerinde derin bir iz bırakmıştı. Şehzade hayatının büyük bölümünde annesiyle sürdürdüğü fikrî ve ruhsal yakınlık, Reşad'ın yumuşak huylu, sanatçı ve barışçıl kişiliğinin oluşmasında önemli bir etken olarak değerlendirilmektedir. Osmanlı sarayı tarihindeki valide sultanlar, oğullarının saltanat döneminde devlet yönetimine zaman zaman aktif biçimde müdahil olmuş güçlü figürlerdir. Gülcemal bu geleneğin dışında kalmıştır; siyasi nüfuz yerine ev içi saadet ve çocuklarının manevi yetişimi onun önceliği olmuştur.