Cemal Paşa: Suriye'nin Hâkimi
Cemal Paşa, İttihat ve Terakki'nin denizcilik ve idare boyutunu temsil eden üçüncü büyük isimdir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Suriye ve Filistin cephesinin hem askerî hem de siyasi yöneticisi sıfatıyla bölgedeki Arap ve Ermeni politikalarını fiilen elinde tutan Cemal, sert ve otokratik yönetim anlayışıyla bilinmektedir.
Ahmed Cemal Paşa, 1872'de İstanbul'da dünyaya geldi. Askeri kariyer takip ederek İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin önde gelen üyelerinden biri oldu. 1908 sonrasında çeşitli vilayet valilikleri ve askerî görevlerde bulundu. Balkan Savaşları sürecinde Bahriye Nazırlığı'na getirildi.
Birinci Dünya Savaşı'nda Suriye ve Filistin cephesinin komutanı olarak atanan Cemal Paşa, fiilen bir bölge hâkimi gibi davrandı. Şam merkezli idaresi döneminde Arap milliyetçi liderlerini astırarak bölgedeki siyasi muhalefetin üzerine ağır biçimde yürüdü. Bu baskıcı tutum, Arap isyanının fitilini ateşleyen gerekçelerden biri hâline geldi.
Süveyş Kanalı'na yönelik gerçekleştirilen iki saldırı girişimi — 1915 ve 1916 — sonuçsuz kaldı. İngiliz kuvvetleri 1917'de Filistin'i ve Suriye'nin büyük bölümünü ele geçirdi. Cemal Paşa, yenilginin ardından Afganistan'a geçerek orada askerî danışman olarak görev yaptı. 1922'de Tiflis'te Nemesis Operasyonu kapsamında suikaste kurban gitti.