Kavalalı Mehmed Ali Paşa Meselesi
Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa, kendi çıkarları için güçlü bir ordu ve yönetim yapısı kurarak Osmanlı merkezine kafa tutacak boyuta ulaştı. Suriye'yi ele geçiren oğlu İbrahim Paşa Anadolu'ya kadar ilerledi ve Osmanlı ordusunu defalarca yendi. Bu kriz, büyük güçlerin müdahalesiyle çözülebildi ve Mehmed Ali, Mısır'da kalıtsal idare hakkı elde etti.
Kavalalı Mehmed Ali, bugünkü Kuzey Yunanistan'daki Kavala şehrinde dünyaya geldi. Okuma yazması yoktu ve Arapça bilmiyordu; ancak sıradışı bir zekâya ve güçlü bir irade ile organizasyon becerisine sahipti. 1798'de Napolyon'un Mısır seferi sırasında bölgeye gelen Osmanlı kuvvetleri içinde yer aldı; Fransızların çekilmesinin ardından oluşan güç boşluğunu büyük bir ustalıkla değerlendirdi.
III. Selim döneminde Mısır valisi olarak atanan Mehmed Ali, kısa sürede hem Memlük beylerini hem de Osmanlı merkezi etkisini fiilen devre dışı bıraktı. Avrupa'dan uzmanlar getirterek Batı modeline dayalı modern bir ordu kurdu. Mısır tarımını sistematik bir ekonomiye dönüştürdü; özellikle pamuk üretimini geliştirerek önemli gelirler sağladı. Bir yandan da ülke içinde modern okullar, hastaneler ve sanayi tesisleri kurdu. Bu çalışmalar onun bir vali değil, bağımsız bir devlet kurucusu gibi davrandığını ortaya koyuyordu.
Yunan isyanı sırasında II. Mahmud'un yardım çağrısına karşılık veren Mehmed Ali, oğlu İbrahim Paşa komutasında güçlü bir donanma ve kara kuvveti gönderdi. İbrahim Paşa Mora'da büyük başarılar kazandı; ancak Navarin felaketi hem Osmanlı hem de Mısır donanmasını çökertince bu hesap büyük bir kayba dönüştü.
Mehmed Ali, aldıklarının karşılığını Suriye valiliği olarak talep etti; istekleri reddedilince 1831'de savaş başlattı. İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu, Suriye'yi baştan sona fethetti; üstelik Anadolu'ya girerek Osmanlı kuvvetlerini Konya ovasında büyük bir yenilgiye uğrattı (1832). İbrahim Paşa Kütahya'ya kadar ilerledi; İstanbul adeta savunmasız kaldı.
Çaresiz kalan II. Mahmud Rusya'dan yardım istedi; Boğazlara Rus askerleri çıktı. Kütahya Antlaşması'yla (1833) Mehmed Ali Suriye ve Adana'yı fiilen yönetim altına aldı. Ancak asıl mesele çözülmemiş kaldı. 1839'da yeniden alevlenen savaşta Osmanlı ordusu Nizip'te tekrar yenildi. Bu kez Fransa dışındaki Avrupa devletleri Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma adına müdahale etti. 1840 Londra Konferansı'nın ardından Mehmed Ali Suriye'den çekilmek zorunda kaldı; ancak karşılığında Mısır'da kalıtsal valilik hakkını elde etti. Bu düzenleme fiilen Mısır'ın Osmanlı egemenliğinde ama geniş özerklikte ayrı bir yönetim olmasının yolunu açtı.