Nevşehirli Damat İbrahim Paşa

Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, bugünkü Nevşehir iline bağlı eski adıyla Muşkara kasabasında, 1666 yılı civarında dünyaya geldi. Hayatının erken dönemlerine ilişkin bilgiler sınırlı olsa da Osmanlı bürokrasisinde basamak basamak yükseldiği bilinmektedir. Sultan III. Ahmed'in kız kardeşiyle evlenerek "damat" unvanını aldı ve bu evlilik onu sarayın en yakın çevresine dahil etti. 1716'da vezir, 1718'de ise sadrazam oldu. 1718 Pasarofça Antlaşması'na onun imzası vardır. Sadrazamlık döneminin on iki yılı boyunca İbrahim Paşa, Osmanlı devletini neredeyse tek başına yönetti. Sultan III. Ahmed'in sanata ve kültüre yönelik tutkuları, siyasi kararları büyük ölçüde İbrahim Paşa'ya bırakmasını sağlıyordu. Bu ortamda İbrahim Paşa, kapsamlı bir dönüşüm programı hayata geçirdi. Barış politikasını merkeze alan sadrazam, Avusturya ve Venedik ile ilişkileri istikrarlı tutmaya özen gösterdi. Yirmisekiz Mehmed Çelebi'yi 1720'de Fransa'ya resmi elçi olarak göndermesi, Batı ile sistematik bir kültürel alışverişin başlangıcıydı. Çelebi'nin Fransa'dan döndüğünde hazırladığı sefaretname, Fransız kurumlarını, okullarını, matbaalarını ve bilimsel gelişmeleri Osmanlı yöneticilerine tanıtan kapsamlı bir rapordu. Bu rapor, İbrahim Paşa için bir yol haritası işlevi gördü. Matbaa girişimi İbrahim Paşa'nın en somut reformudur. İbrahim Müteferrika ile birlikte çalışan sadrazam, şeyhülislam ve alimlerin onayını sağladıktan sonra 1727'de ilk Osmanlı matbaasının kurulması için ferman çıkardı. Matbaanın yalnızca dini alanda değil, tarih, coğrafya ve dil alanındaki eserleri de basması öngörüldü; bu sayede bilgi demokratikleşme yoluna girdi. Kağıthane boyunca inşa ettirdiği köşkler ve Sa'dabad Sarayı, saray eğlence kültürünün doruk noktasını temsil ediyordu. Lale bahçeleri, musiki meclis­leri ve şiir toplantıları bu mekânlarda düzenlendi. Dönemin büyük şairi Nedim ve ressam Levni'nin eserlerini İbrahim Paşa'nın himayesinde verdiği bilinmektedir. Fakat bu parlak tablo, sosyal dengesizlik üzerine kuruluydu. Halkın büyük bölümü hayat pahalılığından bunalırken saraydaki gösteriş giderek büyüyordu. İran cephesindeki başarısızlıklar bardağı taşıran son damla oldu. 28 Eylül 1730'da Patrona Halil başkanlığında başlayan isyan kısa sürede yayıldı ve isyancılar İbrahim Paşa ile iki damadının idamını talep etti. Sultan III. Ahmed bu talebi kabul etti. İbrahim Paşa, sarayda boğuldu; kendisi bu akıbeti kabullenerek kaderini devlete hizmet olarak tanımladı. Nadenin beyan ettiğine göre kendisi de bu çözümü uygun bulmuş ve "Devleti ve milleti kalkındırmak için gerçekten büyük işler yapmış olan bu değerli sadrazam şimdi yine devlet için hayatını feda ediyordu." Cesedi isyancıların önüne atıldı.