Kökeni ve Geçmişi
Patrona Halil'in kökeni hakkında kesin bilgi sınırlıdır. Arnavut asıllı olduğu ve daha önce Osmanlı donanmasında "patrona" (firkateyn kaptanı yardımcısı) rütbesiyle görev yaptığı bilinmektedir. Donanmadan ayrıldıktan sonra İstanbul'da tellak (hamam çalışanı) olarak geçimini sürdürdü. Alt sınıfın bir ferdi olarak Lâle Devri'nin israfına duyulan öfkeyi bizzat yaşıyordu.
İsyanın Başlatılması
28 Eylül 1730'da birkaç yandaşıyla birlikte İstanbul sokaklarında isyan bayrağını açtı. Yeniçerilerin ve esnafın desteğini hızla kazandı. İsyan kısa sürede kontrolden çıktı; saray kuşatıldı. Patrona Halil, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın idamını ve Sultan III. Ahmed'in tahttan indirilmesini talep etti.
Kısa Süreli İktidar
İsyanın başarısının ardından Patrona Halil, İstanbul'da fiilî bir iktidar kurdu. Sadrazam tayinlerine müdahale etti, devlet işlerine karıştı. Yeni padişah Sultan I. Mahmud başlangıçta isyancıların baskısına boyun eğer göründü.
İdam ve Tasfiye
Sultan I. Mahmud, sabırla bekledi ve 25 Kasım 1730'da sadık kuvvetlerini harekete geçirdi. Patrona Halil ve önde gelen yandaşları saraya davet edilerek tuzağa düşürüldü ve idam edildi. İsyan böylece bastırıldı.
Tarihî Değerlendirme
Patrona Halil, Osmanlı tarihinde halk isyanlarının en bilinen önderlerinden biridir. Onun isyanı, reform-muhafazakârlık geriliminin dramatik bir tezahürüdür. Bir yüzyıl sonra Kabakçı Mustafa benzer bir rol üstlenecektir. Her iki figür de alt sınıfların tepkisini temsil etmeleriyle paralellik taşır.