Doğumu ve Şehzadelik
Şehzade Mustafa, 1515 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Annesi Mahidevran Sultan, Kanuni'nin tahta geçmeden önce birlikte olduğu hasekisidir. Kanuni'nin ilk ve uzun süre tek şehzadesi olan Mustafa, olağanüstü bir eğitim aldı; at binme, silah kullanma ve yönetim sanatlarında üstün yetkinlik geliştirdi. Manisa valiliği ona erken bir devlet deneyimi kazandırdı.
Halkın ve Yeniçerilerin Gözdesi
Şehzade Mustafa, fiziksel görünüşü, savaşçı ruhu ve babasına olan benzeriyle hem halk hem de ordu arasında olağanüstü bir sevgi ve bağlılık kazandı. Yeniçeriler Mustafa'yı açıkça olası veliahtları olarak görüyordu; bu durum hem Hürrem Sultan'ı hem de Rüstem Paşa'yı rahatsız etti. İran seferinde askerin Mustafa adına gösterdiği coşku bu kaygıları doruk noktasına taşıdı.
Trajik İdamı
1553'te İran Seferi sürerken Rüstem Paşa'nın Kanuni'ye gönderdiği bildirimde Mustafa'nın Şah Tahmasp ile temas halinde olduğu ve taht için komplo kurduğu iddia edildi. Kanuni, oğlunu çadırına çağırttı ve cellâtlar tarafından boğdurulmasını emretti. Mustafa tüm protestolarına karşın 38 yaşında hayatını kaybetti. Bu ölüm, orduda ve halk arasında büyük bir öfke ve galeyana yol açtı; Rüstem Paşa geçici olarak görevden alınmak zorunda kalındı.
Önemi ve Tartışması
Şehzade Mustafa'nın idamı, Osmanlı saray tarihinin en çarpıcı olaylarından biri olmaya devam etmektedir. Hürrem Sultan ve Rüstem Paşa'nın rolü; Kanuni'nin gerçek niyeti ve Mustafa'nın suçsuzluğu konusundaki tartışmalar tarihi kaynaklarda hâlâ sürmektedir. Mustafa'nın ölümü, bir neslin en büyük veliadının yitirilmesi olarak anılmakta ve ardından gelen şehzade savaşlarının fitilini ateşleyen bir kıvılcım olarak değerlendirilmektedir.