Kökeni ve Saraya Girişi
Rüstem Paşa'nın kesin kökeni tartışmalıdır; bazı kaynaklar Hırvat, bazıları Bosnalı olduğunu öne sürer. Devşirme sistemiyle saraya alınan Rüstem, Acemi Oğlanlar mektebinden geçerek yükseldi. Zekâsı ve organizasyon yeteneği sayesinde hızla ilerledi; Diyarbakır ve Anadolu beylerbeyliği görevlerinin ardından Kanuni'nin güvenini kazandı.
Mihrimah Sultan ile Evlilik ve Saray Gücü
1539'da Kanuni'nin tek kızı Mihrimah Sultan ile evlenen Rüstem Paşa, hanedan ailesinin bir üyesi haline geldi. Bu evlilik ona büyük siyasi güç sağladı. Hürrem Sultan'ın damadı olması, saray hiyerarşisinde konumunu pekiştirdi ve ilerleyen yıllardaki siyasi çizgisini doğrudan belirledi.
Sadrazamlık ve Mali Politikası
1544'te ilk kez sadrazam olan Rüstem Paşa, 1553'te kısa bir aradan sonra 1555'te yeniden göreve döndü ve 1561'deki ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Devlet hazinesini büyük bir titizlikle yöneten Rüstem Paşa, eleştirilere rağmen Osmanlı maliyesini güçlü tutmayı başardı. Sipahi isyanlarını bastırması ve Anadolu'da düzeni tesis etmesi yönetim kapasitesinin göstergesidir.
Şehzade Mustafa Olayı
1553'te Kanuni'nin büyük oğlu Şehzade Mustafa'nın idam edilmesinde Rüstem Paşa'nın belirleyici rol oynadığı kabul edilmektedir. Mustafa'nın İran Seferi sırasında askerler tarafından coşkuyla karşılanması üzerine Rüstem'in Kanuni'ye şehzadenin isyan hazırlığında olduğunu bildirdiği ileri sürülmektedir. Bu olayın ardından Yeniçeriler Rüstem'i hedef alan bir isyan başlattı.
Rüstem Paşa Camii ve Mirası
Rüstem Paşa vefat ettiğinde devasa bir servet bıraktı. Mimar Sinan'a yaptırdığı Rüstem Paşa Camii çini sanatının şaheseri olarak bugün hâlâ ayaktadır. Eminönü'ndeki bu yapı, dükkanlar üzerine inşa edilen alışılmadık konumuyla ve olağanüstü İznik çinileriyle Osmanlı mimarisinin en özgün örneklerinden biridir. Çinilerin yoğunluğu ve kalitesi Osmanlı çiniciliğinin zirve dönemini belgeler.