Türbenin Kuruluşu
Osman Gazi, 1326 yılında vefat ettiğinde vasiyeti gereği naaşı Bursa'ya nakledildi. Bursa Kuşatması'nın tamamlanmasının ardından oğlu Orhan Gazi, babasının naaşını Tophane semtindeki eski bir Bizans manastırının yerine yaptırdığı türbeye defnetti. Bu yapı, başlangıçta "Gümüşlü Kümbet" adıyla anılan mütevazı bir türbeydi. Osmanlı geleneğinde kurucu padişahın türbesi kutsal bir ziyaretgâh olarak kabul edildi.
Mimari Yapısı ve Değişimler
Osman Gazi Türbesi, yüzyıllar içinde birçok dönüşüm geçirdi. İlk yapı, Selçuklu mimari geleneğini yansıtan sade bir kümbet formundaydı. Osmanlı padişahları döneminde türbe birçok kez onarıldı ve genişletildi. 1801 yılındaki büyük Bursa depreminde hasar gören yapı, Sultan III. Selim tarafından yeniden inşa ettirildi. 1855 depreminin ardından ise Sultan Abdülaziz döneminde bugünkü Barok-Osmanlı tarzında restore edildi.
İç Mekân ve Sandukalar
Türbenin iç mekânında Osman Gazi'nin sandukası merkezi konumda yer almaktadır. Sanduka, gümüş işlemeli bir örtüyle kaplıdır. Yanında oğlu Orhan Gazi'nin türbesi de bulunmaktadır. Türbe içinde ayrıca bazı aile üyelerine ve yakınlarına ait sandukalar da mevcuttur. Şehzade Alaeddin Paşa ve diğer hanedan üyelerinin de bu alanda anıldığı bilinmektedir.
Tophane Bölgesi ve Çevresi
Türbe, Bursa'nın Tophane semtinde konumlanmıştır. Bu bölge, Bursa'nın en yüksek noktalarından biri olup şehrin panoramik manzarasını sunmaktadır. Karacahisar Kalesi'nden başlayan Osmanlı fetih hikâyesinin Bursa'da taçlanması, bu türbeyle somutlaşmıştır. Yakınında bulunan saat kulesi ve park alanıyla birlikte Bursa'nın en önemli tarihi bölgelerinden birini oluşturur.
Ziyaret Geleneği
Osmanlı döneminde her yeni padişah tahta çıktığında Bursa'ya gelerek Osman Gazi Türbesi'ni ziyaret etme geleneği vardı. Bu gelenek, "kılıç kuşanma" töreniyle birlikte hanedanın kurucusuyla manevi bağını yenileme anlamı taşıyordu. Şeyh Edebali'nin Bilecik'teki türbesi ile birlikte Osman Gazi Türbesi, Osmanlı'nın kuruluş dönemine yapılan ziyaretlerin iki kutsal noktasını oluşturuyordu. Bugün türbe, yerli ve yabancı turistlerin en çok ziyaret ettiği Bursa mekânlarından biridir.