Devşirmeden Sadrazama Uzun Yükseliş
Sokollu Mehmed Paşa, 1505 civarında Bosna'da Sokol köyünde dünyaya geldi. Devşirme sistemiyle saraya alınan Mehmed, Enderun'daki eğitimini tamamlayarak kısa sürede sivrildi. Kapıcıbaşılık, yeniçeri ağalığı ve Rumeli beylerbeyliği gibi kademelerden geçerek Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1565'te sadrazam oldu. Bu görevde Kanuni'nin ölümünden sonra da kalmayı başardı; II. Selim ve III. Murad dönemlerinde de aynı makamı korudu.
İnebahtı Sonrası Toparlanma
1571'de Osmanlı donanmasının İnebahtı'da büyük bir yenilgi alması, Akdeniz'deki Osmanlı deniz gücüne ağır bir darbe vurdu. Sokollu Mehmed Paşa, bu yıkımın ardından olağanüstü bir organizasyon becerisi sergiledi: Osmanlı tersaneleri kısa sürede yüzlerce yeni gemi inşa etti. Sokollu'nun Venedik elçisine söylediği rivayet edilen söz tarihe geçti: "Siz sakalımızı kestiniz, biz kolunuzu kestik. Kesilen sakal daha gür çıkar, kesilen kol yerine gelmez." Gerçekten de yeniden inşa edilen Osmanlı donanması, Kuzey Afrika ve Doğu Akdeniz'de etkinliğini sürdürmeye devam etti.
Don-Volga Kanalı Projesi
Sokollu Mehmed Paşa'nın en iddialı projelerinden biri, Don ile Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Karadeniz'i Hazar Denizi'ne bağlamaktı. Bu proje hayata geçirilseydi Osmanlılar, Orta Asya Türk hanlıklarıyla doğrudan su yolu bağlantısı kurabilecek ve İran'ı çevreleyebilecekti. 1569'da başlatılan proje, lojistik güçlükler ve Rus baskısı nedeniyle tamamlanamadı; ancak stratejik vizyonun büyüklüğü, Sokollu'nun devlet adamlığının en parlak kanıtlarından biri olarak tarihe geçti.
Suikast ve Mirası
Sokollu Mehmed Paşa, 11 Ekim 1579'da bir divan toplantısında derviş kılığına girmiş bir suikastçı tarafından hançerlenerek öldürüldü. Öldürülmesinin arkasında Nurbanu Sultan ve saray çevresinin olduğu yaygın biçimde kabul görmektedir. Ölümüyle birlikte Osmanlı merkezi yönetiminde onlarca yıllık istikrar dönemi kapandı; sadrazamlık makamı bundan sonra sık sık el değiştirdi. Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı bürokrasisinin yetiştirdiği en büyük devlet adamları arasında sayılmaya devam etmektedir.