Çocuk Padişah: İlk Yıllar ve Kösem Sultan'ın Vesayeti
Sultan IV. Murad, 10 Eylül 1623'te yalnızca on bir yaşında padişah ilan edildi. Babası Sultan I. Ahmed'in ölümünden bu yana iki kez tahta çıkıp iki kez indirilen I. Mustafa'nın ardından saray, genç şehzadeyi devlet başına getirdi. İlk yıllarda yönetim fiilen annesi Kösem Sultan'ın elindeydi. Kösem, sadrazam atamalarında söz sahibi oldu; devlet politikasını haremden yönlendirdi. 1631'deki büyük yeniçeri isyanında sadrazam Hafız Ahmed Paşa, saray avlusunda genç padişahın gözleri önünde parçalandı. Bu kanlı sahne, IV. Murad'ın kişiliğinde köklü bir dönüşümü tetikledi; artık ne annesi ne de yeniçeriler karşısında geri adım atmayacaktı.
Mutlak Otorite: Tütün Yasağı ve Kamu Düzeni
1632'den itibaren devlet otoritesini fiilen eline geçiren IV. Murad; sadrazam atamalarını tek başına belirledi, muhalif gördüğü vezir ve yeniçeri subaylarını idam ettirdi. 1633'te İstanbul'da büyük bir yangın çıkmasının ardından tütün içimini kesinlikle yasakladı. Kahvehane ve meyhaneleri de kapattı; bu mekânları siyasi çevrenin yuvalandığı tehlikeli odaklar olarak gördü. Geceleri bizzat İstanbul sokaklarına çıkarak yasaların uygulanışını denetlediği; suçluları kendi eliyle cezalandırdığı rivayet edilir. Saltanatının ortasına kadar binlerce kişi idam edildi; yeniçerilere yönelik tasfiyeler ordunun disiplinini yeniden tesis etti.
Revan ve Bağdat Seferleri
Dış politikada da inisiyatif kullanan IV. Murad, 1635'te bizzat komuta ettiği Revan Seferi'nde Safevilerden Revan'ı geri aldı. 1638'deki Bağdat Seferi ise onun saltanatının zirvesi oldu. 15 Kasım 1638'de başlayan kuşatma yalnızca kırk gün sürdü ve 24 Aralık'ta Bağdat teslim alındı. Bu zafer Osmanlı tarihinin son büyük fetihlerinden biri oldu. 17 Mayıs 1639'da Safevi Şahı I. Safi ile imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması yaklaşık yüz yıllık Osmanlı-Safevi savaşlarını sona erdirdi. Topkapı Sarayı'na eklettirdiği Revan Köşkü ve Bağdat Köşkü, iki zaferini taşa kazıyan mimari eserleri olarak günümüze ulaştı.
Erken Ölüm ve Miras
Sultan IV. Murad, 8 Şubat 1640'ta yalnızca yirmi yedi yaşında hayatını kaybetti. Arkasında sağlıklı bir erkek evlat bırakmayan padişahın ardından tahta kardeşi Şehzade İbrahim geçti. IV. Murad'ın mirası çok katmanlıdır: bir yanda sert tasfiyeleri ve otoriter yönetimiyle tartışılan bir hükümdar; öte yanda Osmanlı devletini yıkılma noktasından kurtaran, Bağdat'ı geri alan, orduyu disipline sokan kararlı bir lider. Kısa ama sarsıcı saltanatı, Duraklama Dönemi'nin en güçlü padişahlık profilini tarihe armağan etmiştir.