Şehzade Bayezid

Şehzade Bayezid Kimdir?

Şehzade Bayezid, Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan’ın oğludur. Ağabeyi Selim ile giriştiği taht mücadelesini kaybedince Safevî İran’ına sığındı ve 1561’de idam edildi. Onun ortadan kalkması, sağ kalan kardeş Selim’in — sonraki II. Selim’in — tahta giden yolunu açtı.

Kardeşler Arası Mücadele

Hürrem Sultan’ın 1558’deki ölümü, oğulları Selim ile Bayezid arasında dengeyi tutan son gücü de ortadan kaldırdı. Baba Kanuni, iki oğlunu birbirinden uzak sancaklara — Selim’i Konya, Bayezid’i Amasya yönüne — tayin ederek gerilimi yatıştırmaya çalıştıysa da çatışma önlenemedi. Bayezid’in, kişilik ve nüfuz olarak annesine daha yakın, atılgan ve popüler bir şehzade olduğu aktarılır.

Konya Savaşı (1559) ve İran’a Sığınış

1559’da iki kardeşin kuvvetleri Konya yakınlarında karşılaştı. Babasının açıkça Selim’i desteklediği bu savaşta Bayezid yenildi. Yanına dört oğlunu ve sadık kuvvetlerini alarak önce Amasya’ya, oradan da Safevî hükümdarı Şah Tahmasb’a sığındı. Bir Osmanlı şehzadesinin, devletin baş rakibi İran’a sığınması, hem Osmanlı hem Safevî diplomasisini kilitleyen ağır bir krize yol açtı.

1561: İdamı

Şah Tahmasb, Bayezid’i başlangıçta konuk gibi ağırladıysa da, iki devlet arasındaki uzun pazarlıklar sonucunda onu Osmanlı’ya teslim etmeyi kabul etti. Bu pazarlıkta önemli meblağlar ve sınır düzenlemeleri konuşuldu. 1561’de, İran’a gönderilen Osmanlı görevlileri tarafından Bayezid ve dört oğlu Kazvin’de (bazı kaynaklara göre teslim noktasında) boğularak öldürüldü; İstanbul’da bulunan en küçük oğlu da ayrıca idam edildi. Böylece Bayezid’in soyu tümüyle ortadan kaldırıldı.

Bu olay, taht veraseti mücadelesinin dış politikayla ne kadar iç içe geçebileceğinin çarpıcı bir örneğidir: bir hanedan çekişmesi, iki imparatorluk arasında para, toprak ve nüfuz pazarlığına dönüşmüştür. Bayezid’in sonu, Cem Sultan meselesini andıran bir “sığınan şehzade” trajedisidir; fakat bu kez sonuç, sığınılan devletin şehzadeyi teslim etmesiyle noktalanmıştır.

Sık Karıştırılan Bilgiler

• Şehzade Bayezid ≠ Şehzade Mustafa: Bayezid, Hürrem’in oğludur (ö. 1561); Mustafa, Mahidevran’ın oğludur (ö. 1553). Farklı annelerden iki ayrı şehzadedir.
• Padişah II. Bayezid ile karıştırılmamalı: Bu sayfa Kanuni’nin oğlu şehzadeyi anlatır; tahta çıkan II. Bayezid (1481-1512) ayrı bir kişidir.
• İran’a sığınışı ihanet basitliğiyle açıklanamaz: Taht mücadelesini kaybeden şehzade için sığınma, dönemin siyasî gerçekliği içinde bir hayatta kalma stratejisiydi.

Sık Sorulan Sorular

Kaynakça

• Şerafettin Turan, “Bayezid, Şehzade” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 5, 1992, s. 230–231.
• Feridun M. Emecen, “Süleyman I” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 38, 2010, s. 62–74.
• İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, c. 2, Türk Tarih Kurumu, Ankara.