Suikast Günü
11 Ekim 1579 günü Osmanlı divanında toplantı yapılıyordu. Derviş kılığına girmiş bir suikastçı toplantı salonuna girmeyi başardı ve yanına yaklaşarak Sokollu Mehmed Paşa'yı hançerledi. Sadrazam oracıkta hayatını kaybetti. Suikastçının kim tarafından görevlendirildiği hiçbir zaman resmi düzeyde kanıtlanamadı; ancak yoğun tarihsel tartışmalar Nurbanu Sultan'ın ve onun çevresindeki saray hizbinin parmağını işaret etmektedir.
Güç Mücadelesinin Doruk Noktası
Sokollu ile Nurbanu Sultan arasındaki gerilim, Sultan III. Murad'ın ilk yıllarından beri sürüyordu. Sokollu, sadrazam otoritesini korumaya çalışırken Nurbanu, oğlunun hükümdarı üzerindeki annelik nüfuzunu devlet işlerine yansıtmak istiyordu. Bu iki güç odağı arasındaki denge giderek Nurbanu lehine bozulmuş; Sokollu'nun haremin müdahalesine gösterdiği direnç onu giderek yalnızlaştırmıştı. Suikast bu mücadelenin en kanlı ve kesin sonucuydu.
Suikastin Ardından
Sokollu'nun ölümünden sonra Osmanlı sadrazamlık makamı hızla istikrarsızlaştı. Hiçbir sadrazam Sokollu'nun otoritesine, kurumsal deneyimine ve devlet yönetimindeki bütünleşik kavrayışına yaklaşamadı. Kısa aralıklarla art arda değişen sadrazamlar, devlet işlerinde sürekliliği sekteye uğrattı. Bu gelişme, Osmanlı yönetim sisteminin bürokratik kurumsal belleği olan sadrazamlık makamının bireysel yeteneklere ne kadar bağımlı olduğunu açıkça ortaya koydu. Sokollu'nun boşluğu, onlarca yıl doldurulamamıştır.