Zorlu Bir Yükseliş
Köprülü Mehmed Paşa, bugünkü Samsun iline bağlı Vezirköprü ilçesinde dünyaya geldi. Devşirme kökenli olduğu ileri sürülse de bazı kaynaklar ailesinin Arnavut asıllı Müslüman olduğunu belirtir. Saray hizmetine erken yaşta giren Mehmed, çeşitli sancak beyliklerinde ve vezirlik görevlerinde bulundu. 1656'da Osmanlı tarihinin en bunalımlı dönemlerinden birinde ön plana çıktı. Venediklilerin Çanakkale Boğazı'nı abluka altına aldığı, hazinede para kalmadığı ve Girit savaşının sürüncemede kaldığı bir ortamda Turhan Hatice Sultan ve IV. Mehmed onu sadrazamlığa getirdi.
Koşullu Göreve Kabul
Seksen yaşını aşkın olan Köprülü Mehmed Paşa, sadrazamlığı kabul etmeden önce padişahtan bazı koşullar istedi: Aldığı kararlardan dolayı sorgulanmayacak, aleyhindeki jurnallere itibar edilmeyecek ve devlet işlerine kimse karışmayacaktı. Bu koşulların kabul edilmesi, Osmanlı tarihinde sadrazamlık makamının nadir görülen özerkliğini simgeler.
Sert Yönetim ve Temizlik
Göreve gelen Köprülü Mehmed Paşa anında harekete geçti. Ordudan ve bürokrasiden hain ya da yetersiz gördüğü isimleri tasfiye etti; bazı rakiplerini idam ettirdi. Devlet mekanizması, merkezdeki iradenin ciddiyetini anlamıştı. Yeniçeri ocağındaki disiplinsizliğe son verildi, tımar düzeninde yolsuzlukların önüne geçilmeye çalışıldı.
Askeri Başarılar
Köprülü Mehmed Paşa, 1657'de Venedik donanmasını Bozcaada açıklarında yenerek ablukayı kırdı; Bozcaada ve İmroz adaları yeniden Osmanlı kontrolüne geçti. Erdel'deki karışıklıkları bastırmak için sefer düzenledi; Transilvanya'da Osmanlı nüfuzunu tahkim etti. Başlattığı Girit harekâtının meyvelerini oğlu toplayacaktı.
Mirası ve Köprülüler Dönemi
Köprülü Mehmed Paşa, 1661'de vefat etmeden önce yerine oğlu Fazıl Ahmed Paşa'nın getirilmesini sağladı; böylece aile sadrazamlığı babadan oğula aktarmanın emsalini oluşturdu. Köprülüler dönemi olarak bilinen bu süreç yaklaşık elli yıl boyunca Osmanlı siyasetine yön veren birkaç nesli kapsayacaktı. Köprülü Mehmed Paşa'nın mirası, son derece zayıf bir devleti toparlayarak ona yeniden nefes aldırmasıdır.