Saray İktidarının Kuruluşu
Kösem Sultan, Sultan I. Ahmed'in gözdesi olarak Osmanlı sarayına girdi ve sultandan birden fazla şehzade doğurdu. Ahmed'in 1617'deki ölümünün ardından oğullarının tahta geçmesi için çaba harcadı. Önce akli dengesi yerinde olmayan I. Mustafa'nın tahta çıkmasına onay verdi; ardından oğlu IV. Murad'ın 1623'te padişah olmasını sağladı. IV. Murad zamanla annesinin vesayetinden çıktıysa da Kösem Sultan haremde nüfuzunu sürdürdü. IV. Murad'ın ardından İbrahim'in tahta geçmesinde de Kösem Sultan belirleyiciydi.
İbrahim Dönemi ve Çatışma
Sultan İbrahim döneminde saray politikası büyük ölçüde Kösem Sultan'ın yönlendirmesiyle şekillendi. Ancak haremde genç Turhan Hatice Sultan'ın güç kazanması ve Sultan İbrahim'e bir şehzade doğurması, Kösem'in konumunu sarstı. Bu rekabet Osmanlı tarihinin en çarpıcı saray güç savaşlarından birine zemin hazırladı. 1648'de Sultan İbrahim'in tahttan indirilmesine destek veren Kösem Sultan, küçük torununu IV. Mehmed adıyla tahta oturttu; böylece naipliğini sürdürmeyi planladı. Ancak Turhan Hatice Sultan bu dengeyi kırdı ve 1651'de Kösem Sultan sarayda boğularak öldürüldü.
Tarihteki Yeri
Kösem Sultan, Osmanlı sarayında yaklaşık kırk yıl boyunca fiilen iktidarı paylaşan ya da doğrudan kullanan eşsiz bir figürdür. Üç padişahlık dönemine naibelik yapması, kadın iktidarının Osmanlı sistemindeki sınırlarını ve olanaklarını aynı anda gösterir. Ölüm biçimi ise bu iktidarın ne denli kırılgan bir zemine dayandığının en çarpıcı kanıtıdır.