93 Harbi (1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı)
Osmanlı tarihinde "93 Harbi" olarak bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı, imparatorluğun tarihindeki en ağır yenilgilerden birini temsil eder. Rusya'nın Balkan Slavlarını ve Ermenileri koruma iddiasıyla açtığı bu savaş, Osmanlı ordusunun birkaç ay içinde hızla geri çekilmesiyle sonuçlandı. Plevne Müdafaası gibi kahramanca direniş örnekleri gösterildi; ancak toplam tabloda Osmanlı üstünlük sağlayamadı.
Rus kuvvetleri Edirne'yi aşarak Yeşilköy'e (Ayastefanos) kadar ilerledi. İstanbul'un önlerine dayanan Ruslar ile Mart 1878'de Ayastefanos Antlaşması imzalandı.
Ayastefanos Antlaşması
Ayastefanos Antlaşması, Osmanlı açısından son derece ağır koşullar içeriyordu. Büyük Bulgaristan devletinin kurulması öngörülüyor; Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı tanınıyordu. Bosna-Hersek'in özerkliği ve Doğu Anadolu'da Ermeni reformları da antlaşmada yer alıyordu. Büyük bir Rus nüfuz alanının ortaya çıkmasından endişe eden İngiltere ve Avusturya bu antlaşmaya şiddetle karşı çıktı.
Berlin Kongresi
İngiltere, Avusturya ve diğer Avrupalı büyük güçlerin baskısıyla Temmuz 1878'de Berlin'de bir kongre toplandı. Bismarck'ın ev sahipliğinde toplanan kongre, Ayastefanos'un koşullarını önemli ölçüde hafifletti. Büyük Bulgaristan parçalandı; Kıbrıs İngiltere'ye devredildi; Bosna-Hersek Avusturya yönetimine bırakıldı.
Toprak Kayıpları
Yine de Osmanlı bu süreçte ağır toprak kayıplarına uğradı. Kars, Ardahan ve Batum Rusya'ya bırakıldı. Romanya, Sırbistan ve Karadağ tam bağımsızlığını kazandı. Dobruca Romanya'ya verildi. Bu kayıplar, Osmanlı topraklarından milyonlarca Müslüman nüfusun yerinden edilmesiyle sonuçlandı.
Göçmen Krizi
93 Harbi, muazzam bir göç dalgasını beraberinde getirdi. Balkanlar ve Kafkasya'dan yüz binlerce Müslüman Anadolu'ya sığındı. Bu mülteciler Osmanlı toplumsal yapısını derinden sarstı; Anadolu'nun demografik dengesi köklü biçimde değişti. Göçmenler sorunu Abdülhamid'in öncelikli meşguliyetleri arasında yer aldı ve dönemin iskân politikalarını belirleyen en kritik etkenlerden biri haline geldi.