Ermeni Reformları Meselesi ve 1894–96 Olayları

1894-1896 yılları arasında Doğu Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde yaşanan şiddet olaylarında on binlerce Ermeni hayatını kaybetti. Bu gelişmeler Avrupa'da büyük yankı uyandırdı ve Ermeni meselesini uluslararası bir sorun hâline getirdi.

1878 Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi, Osmanlı hükümetini Doğu Anadolu'daki Ermeni nüfusun güvenliğini sağlamaya ve bu bölgede reformlar gerçekleştirmeye yönelik Büyük Güçlere hesap verme yükümlülüğü doğurdu. Ancak Osmanlı hükümeti bu maddeyi hayata geçirmekte isteksiz davrandı.

1894-1896 yılları arasında Sasun (1894), İstanbul (1895) ve Van gibi çeşitli bölgelerde büyük çaplı şiddet olayları yaşandı. Bu olaylar Avrupa basınında geniş yer buldu; İngiltere, Fransa ve Rusya'dan oluşan Üçlü Arabuluculuk Komisyonu Osmanlı'ya reform planı sundu. Abdülhamid reformları kabul eder göründü; ancak pratikte hiçbir adım atılmadı.

Uluslararası toplum sert tepkiler gösterdi: İngiltere'de Gladstone, Osmanlı politikasını şiddetle kınadı. Bu olaylar uluslararası kamuoyunu derinden sarstı ve 'Kızıl Sultan' gibi olumsuz bir imgeyle Abdülhamid'in uluslararası itibarını kalıcı biçimde zedeledi.