Alhambra Fermanı'nın İlanı
31 Mart 1492'de İspanya Kraliçesi I. İzabella ve Kral II. Ferdinand, Yahudilerin ülkeden üç ay içinde sürülmesini emreden Alhambra Fermanı'nı yayımladı. Yaklaşık yüz elli yıllık Reconquista'nın doruk noktasını oluşturan bu ferman, tahminen 150.000 ila 200.000 kişiyi yurdundan etmek anlamına geliyordu. Sürgün edilenler; İspanyolca, Portekizce ve Ladino adıyla bilinen İspanyol Yahudi dilini konuşan Sefarad toplumunu oluşturuyordu.
Sultan II. Bayezid'in Daveti
Sultan II. Bayezid, sürgünlerin Osmanlı topraklarına yerleşmesine izin verdi; üstelik Osmanlı filosunu sürgünlerin taşınması için gönderdi. Dönemin kaynakları, sultanın Kemal Reis komutasındaki Osmanlı gemilerini İspanya kıyılarına yolladığını ve sürgünlerin Osmanlı limanlarına sağ salim ulaşmasını sağladığını aktarır. Bu kararın arkasında yalnızca insani bir kaygı değil, bilgili ve deneyimli bir nüfusu ülkeye kazandırma iradesi de yatmaktaydı.
Selanik'in Yeni Sahipleri
Göçmenlerin büyük çoğunluğu Selanik'e yerleşti. Selanik 16. yüzyılda Osmanlı imparatorluğunun en kalabalık Yahudi nüfusunu barındıran şehri hâline geldi ve "La madre de Israel" (İsrail'in Anası) olarak anıldı. Selanik Yahudileri; tekstil, bankacılık, tıp ve matbaacılık alanlarında öncü bir rol üstlendi. İstanbul'daki Galata, Balat ve Hasköy semtleri de yoğun Yahudi nüfusuyla Osmanlı ekonomi ve kültür hayatının ayrılmaz parçası oldu.
Osmanlı'ya Katkıları
İspanya'dan gelen Yahudiler beraberlerinde Avrupa'nın ileri matbaa tekniklerini, tıbbi bilgi birikimini ve ticaret ağlarını getirdi. İstanbul'da 1493'te kurulan ilk İbrani matbaası, Osmanlı topraklarındaki baskı sanatının öncüsü oldu. Çok sayıda Yahudi hekim, Osmanlı sarayında görev yaptı ve tıbbi bilgilerini aktardı. Bu göç dalgası, Osmanlı imparatorluğunun çok kültürlü yapısını daha da zenginleştirdi.
Tarihsel Önemi
İspanya'dan Yahudi sürgünleri ve Sultan II. Bayezid'in bu insanları kabulü, Osmanlı hoşgörü geleneğinin en somut örneklerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Bu olay, Osmanlı'nın dinî azınlıklara yaklaşımını ve devlet politikasının pragmatik boyutunu bir arada gösteren nadide bir örnek olarak günümüz tarihçileri tarafından da önemle değerlendirilmektedir.