Sokollu'nun Vakfı
Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı tarihinin en yetenekli ve en uzun süre görev yapmış sadrazamlarından biridir. Kanuni Sultan Süleyman'ın son yıllarından II. Selim ve III. Murad dönemlerine kadar sadrazamlık görevini sürdüren Sokollu, bu süre zarfında devlet yönetimine damgasını vurdu. Bosna asıllı olan ve devşirme yoluyla yükselen Sokollu Mehmed Paşa, Osmanlı vakıf geleneğine bağlı olarak Kadırga'da bir külliye yaptırdı. Bu külliyenin merkezi olan caminin mimarisi Sinan'a tevdi edildi.
Kabe Taşı Süslemeleri
Sokollu Mehmed Paşa Camii'ni diğer yapılardan ayıran en özgün unsur, iç mekânın farklı noktalarına yerleştirilmiş dört Kabe taşıdır. Mekke'deki Kabe'nin duvarından ya da çevresinden getirildiğine inanılan bu taş parçaları, caminin mihrabı üstünde, minberde ve diğer önemli noktalarda sergilenmektedir. Söz konusu taşlar yalnızca dini ve sembolik bir değer taşımakla kalmaz; aynı zamanda Osmanlı sultanlarının ve devlet adamlarının İslam dünyasının kutsal mekânlarıyla olan derin bağını da simgeler.
Mimari Özellikleri
Cami, eğimli bir arazi üzerine inşa edilmiş olup alt katında medrese bulunmaktadır. Bu çözüm, Sinan'ın zorlu arazileri ustaca değerlendirme yeteneğini sergiler. Merkezi kubbeli plan, dört yarım tonozla desteklenmektedir. Yapının boyutları mütevazı olmakla birlikte oranları son derece dürüst ve dengeli bir mimari anlayışı yansıtmaktadır. Son cemaat yerinin altı bölümlü zarif revakı, camiye resmi ama davetkar bir giriş havası katmaktadır.
İznik Çinileri
Sokollu Camii'nin iç mekânı, olgun dönem İznik çinilerinin en seçkin örneklerinden bazılarını barındırmaktadır. Mihrap duvarını kaplayan büyük çini pano, ağırlıklı olarak mavi ve beyaz tonlarda işlenmiş çiçek motifleriyle göz kamaştırır. Çinilerin kalitesi ve kompozisyon zenginliği, bu caminin İstanbul'un çini sanatı bakımından en önemli yapıları arasında sayılmasını sağlamaktadır. Rüstem Paşa Camii kadar yoğun bir çini kullanımı olmasa da Sokollu'daki çinilerin seçkinliği ve konumlanışı, mekânın bütünüyle uyum içindedir.