Hayatı ve Yetişmesi
Baki, 1526 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Babası başçı esnafından biri olan Mehmed Efendi, oğluna önce bir saraç ustasının yanında çıraklık yaptırmak istedi. Ancak genç Mahmud Abdülbaki, ilme ve şiire olan güçlü ilgisini bastıramadı. Molla Müeyyedzade başta olmak üzere dönemin ileri gelen alimlerinden eğitim aldı. Müderrislik görevine kadar yükseldi.
Kanuni Sultan Süleyman ile kurduğu ilişki, Baki'nin şair kimliğini pekiştiren en önemli etkendir. Padişahın saygısını ve takdirini kazanan Baki, saray çevresinde tanınan bir isim haline geldi.
Şiir Anlayışı ve Üslubu
Baki, Osmanlı divan şiirini dil, anlam ve estetik açıdan olgunluğunun zirvesine taşıyan şairdir. Türkçeyi Arapça ve Farsça sözcüklerle ustalıkla harmanlayan Baki, gazelleri ve kasideleriyle tanınır. Şiirlerinde duyguyu derinlikle, sesi ahenkle ve anlam katmanlarını büyük bir ustalıkla bir araya getirir. Dünyevi zevkleri, aşkı ve hayatın geçiciliğini anlattığı şiirler Osmanlı divan edebiyatının en sevilenleri arasında yer almaktadır.
Kanuni Mersiyesi
Baki'nin edebi şöhretinin zirvesi, 1566'da Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümü üzerine kaleme aldığı mersiyedir. Bu şiir, kaybın hüznünü olağanüstü bir derinlikle ve edebi mükemmeliyetle dile getirmektedir. Türk edebiyat tarihinde en çok okunan ve en çok alıntılanan şiirlerden biri olan mersiye, bugün de lise ve üniversite müfredatlarında yer bulmaktadır.
Şeyhülislamlık Özlemi ve Mirası
Baki, şeyhülislamlık makamına yükselmek için defalarca aday oldu; ancak bu isteği hiç gerçekleşmedi. Bu hayal kırıklığı kimi şiirlerine yansımıştır. 1600'de İstanbul'da hayatını kaybeden Baki, Türk divan şiirinin en büyük isimleri arasında yerini korumaktadır. Onun şiir dilinin inceliği ve dönemine ait tüm üretiminin kalitesi, kendisine "Sultanü'ş-Şuarâ" unvanını layık gören çağdaş ve sonraki nesil şairlerin ortak kanaatini yansıtmaktadır.