Sultan Abdülaziz, tahta çıktığında Tanzimat'ın ikinci kuşak reformları devam etmekteydi. Âli Paşa ve Fuad Paşa'nın Sadrazamlık dönemlerinde (1861-1871) reform gündeminin büyük bölümü bu iki paşanın elinde şekillendi.
1869 Maarif Nizamnamesi, Osmanlı eğitim sistemini kademeli biçimde düzenledi: ilk, orta ve yükseköğretim kademeleri tanımlandı; karma eğitim kurumları için standartlar belirlendi. Bu dönemde Darülfünun'un (üniversite) kuruluş girişimleri de hız kazandı.
Şahsi Hukuk ve Medeni Hukuk alanında Mecelle'nin (1869-1876) hazırlanması bu dönemin en önemli hukuki adımlarından biridir. Mecelle, İslam hukuku çerçevesinde kalan ama sistematik ve kodifiye edilmiş bir medeni kanun niteliği taşıyordu; Osmanlı yargı sistemini modernleştirme yolunda kritik bir adım olarak değerlendirilir.