Annesi Mahidevran Sultan ve Yetiştirilişi
Şehzade Mustafa, 1515'te Kanuni Sultan Süleyman'ın ilk gözdesinden ve Hürrem Sultan'ın güçlü rakibi olan Mahidevran Sultan'dan dünyaya geldi. Çocukluğunu ve gençliğini Saruhan sancağı merkezi Manisa'da geçirdi; şehzade sancakları Osmanlı yönetim okulunun ilk basamağıydı ve Mustafa bu pratiği başarıyla geride bıraktı. Amasyalı şair Taşlıcalı Yahya başta olmak üzere dönemin pek çok aydını Mustafa'nın etrafında toplandı; şehzadenin cömertliği ve entelektüel merakı yaygın bir itibar oluşturdu.
Halkın Ve Ordunun Gözdesi
Yeniçeri ocakları, Anadolu sipahileri ve halkın geniş kesimleri Şehzade Mustafa'yı açıkça destekliyordu. Uzun boylu, güçlü yapılı ve iyi bir savaşçı olan Mustafa, babasının genç yıllarını hatırlatan bir siluet çiziyordu. Kanuni'nin yaşlanması ve ordunun uzun seferlerden bunalması, birçok askerin "taze bir sultan" özlemiyle Mustafa'ya yönelmesine yol açtı. Bu popülariteyle orantılı olarak saraydaki bazı çevreler Mustafa'dan tedirgin olmaya başladı.
İftira ve İdam
1553'te Safevi seferi sırasında Kanuni Sultan Süleyman'a Mustafa'nın Safevilerle gizlice iş birliği yaptığı ve tahta zorla oturmayı planladığına dair ihbarlar ulaştı. Bu iddiaların arkasında kimin olduğu bugün hâlâ tartışmalıdır; bazı tarihçiler Hürrem Sultan'ı ve onun kızını almış olduğu Rüstem Paşa'yı işaret ederken diğerleri delillerin yetersiz kaldığını vurgular. Kanuni, oğlunu otağına çağırdı; Mustafa babasının elini öpeceği inancıyla girdiği çadırda dilsiz cellatlar tarafından boğularak öldürüldü.
Halkın Yasıve Şehzadeye Ağıtlar
Şehzade Mustafa'nın ölüm haberi Osmanlı coğrafyasında büyük bir yas dalgası yarattı. Taşlıcalı Yahya başta olmak üzere pek çok şair, çeşitli mahlaslarla acılarını mersiyeler ve şiirlerle dile getirdi. Yeniçeriler arasında açıktan öfke gösterileri yaşandığı aktarılır; halkın bir bölümü bu idamı hiçbir zaman kabullenemedi. Mustafa'nın naaşı Bursa'ya taşınarak Şehzade Türbesi'ne defnedildi; türbe, yüzyıllarca ziyaretçi akınına uğradı.
Mirası ve Osmanlı Tarihi Üzerindeki Etkisi
Şehzade Mustafa'nın ölümü, Osmanlı taht mücadelelerinin ne denli yıkıcı olabileceğini bir kez daha gözler önüne serdi. Onun ardından Kanuni'nin oğulları Şehzade Selim ve Şehzade Bayezid arasındaki mücadele İran'a kadar uzandı; Bayezid Safevi sarayına sığınmak zorunda kaldı ve nihayetinde orada öldürüldü. Tarihin "Muhteşem Süleyman" dediği hükümdara, Osmanlı geleneği bu dönemden itibaren biraz daha karanlık bir gözle bakmaya başladı.