Sultan III. Mustafa'nın Reformcu Zihniyeti

"Yıkıluptur Bu Cihan": Felaketi Gören Ama Durduramayan Hükümdar

Sultan III. Mustafa, Osmanlı tarihinde reform isteyen ama bunu gerçekleştiremeden büyük bir felaketle yüzleşen padişahların sembolik figürüdür. İyi eğitim almış, reformun zorunluluğunu kavrayan ve nitelikli devlet adamlarını makamda tutan bu hükümdar, Osmanlı-Rus Savaşı'nın (1768-1774) yıkımını önleyemedi. Koca Ragıp Paşa gibi parlak bir sadrazamın yokluğunda, Çeşme Baskını'nın utancını ve cephelerdeki peş peşe yenilgileri yaşadı. Kalemini şiirinde kullanan III. Mustafa'nın ünlü beyiti — "Yıkıluptur bu cihan, sanma ki bizde düzele" — hem dönemin havasını hem kendi çaresizliğini mükemmel özetler. Ölümü, savaşın en kötü evresi bitmeden geldi.

Sultan III. Mustafa, kafes hayatında öldürülme korkusuyla büyüdü. Zehirlenmemek için bazı panzehirler kullanıldığı ve soluk benizliliğinin buna bağlandığı kaynaklarda geçmektedir. Tahta çıkınca ilk ve en değerli kararını verdi: Sadrazam Koca Ragıp Paşa'yı görevde bıraktı.

Koca Ragıp Paşa, Rus savaşına karşıydı; ordunun hazır olmadığını, reformun tamamlanmadan savaşa girilmemesi gerektiğini söylüyordu. Paşa'nın 1763'teki ölümünden sonra padişah bu dengeleyici sesi yitirdi. 1768'de Rusya'ya savaş açıldığında ordu gerçekten hazır değildi. III. Mustafa, ölümüne kadar sürecek olan bu savaşın önce Çeşme Baskını'nı, ardından Kartal Yenilgisi'ni getireceğini gördü. 1774'te hayatını kaybettiğinde Küçük Kaynarca kâbusu yaklaşıyordu.

Diğer isimleri: III. Mustafa, Mustafa III