Şehzade Mustafa, babasının saltanatı boyunca sarayın kapalı atmosferinde büyüdü. Osmanlı krizinin tüm ağırlığını küçük yaşından itibaren hissetti: Küçük Kaynarca'nın yası, Kırım'ın kaybı ve Özi'nin düşmesi, sarayı kasvet içinde bırakmıştı.
IV. Mustafa olarak tahta geçtiğinde reform aleyhtarlarının desteğine yaslandı ve III. Selim'in Nizam-ı Cedid ordusunu lağvetti. Kısa saltanatı, Osmanlı siyasi tarihinin en kanlı geçiş dönemlerinden birini oluşturur. Alemdar'ın harekâtı sırasında can güvenliği için III. Selim'in öldürülmesini emretti; bu karar nihayetinde kendi sonunu da hazırladı.